Bezpieczne techniki masażu dla osób starszych

Często dzwoni do nas nie sama seniorka czy senior, ale córka, syn albo wnuczka. „Mama ma 78 lat, bolą ją plecy, czy może przyjść na masaż?” „Tata bierze leki na rozrzedzenie krwi, czy to nie problem?” „Chciałabym dać babci voucher, ale boję się, że coś jej się stanie.” Te pytania są bardzo rozsądne. Masaż u osoby starszej może przynieść dużo dobrego: mniejszy ból, lepszy sen, poczucie bycia zaopiekowanym. Wymaga jednak kilku dostosowań, o których warto wiedzieć wcześniej. Ten artykuł jest zbudowany z pytań, które najczęściej słyszymy od rodzin seniorów, i z praktycznych odpowiedzi. Na końcu znajdziesz instrukcję prostego masażu dłoni, który możesz zrobić bliskiej osobie w domu, oraz listę rzeczy do przygotowania przed wizytą.

Czy w ogóle jest jakiś górny limit wieku?

Nie ma. Wiek sam w sobie nie jest przeciwwskazaniem do masażu. Znaczenie ma stan zdrowia, przyjmowane leki i to, jak dana osoba się czuje. Siedemdziesięciolatka, która codziennie spaceruje i pracuje w ogrodzie, może korzystać z pełnego masażu klasycznego. Osiemdziesięcioletni pan po kilku chorobach serca i z cienką skórą potrzebuje masażu znacznie łagodniejszego, krótszego i po konsultacji z lekarzem. Dlatego zamiast pytać „czy w tym wieku można”, lepiej zapytać „jak w tym stanie zdrowia masować”.

Co zmienia się w ciele z wiekiem?

Kilka naturalnych zmian sprawia, że masaż u osoby starszej wygląda inaczej. Skóra staje się cieńsza i mniej elastyczna, łatwiej się rani i wolniej goi. Naczynia krwionośne są bardziej kruche, więc siniak może pojawić się po nacisku, który u trzydziestolatki nie zostawiłby śladu. Masa mięśniowa stopniowo maleje, a tkanki wokół stawów sztywnieją, przez co ruchy są mniej swobodne, a zmiana pozycji wymaga więcej czasu.
Zmienia się też regulacja temperatury i ciśnienia. Osoby starsze szybciej marzną, dlatego w gabinecie dbamy o ciepło i przykrywamy ręcznikiem każdą część ciała, która nie jest akurat masowana. Po dłuższym leżeniu ciśnienie może spaść przy gwałtownym wstaniu, co objawia się zawrotami głowy. Wszystkie te zmiany nie są przeszkodą w masażu. Wymagają po prostu wolniejszego tempa, łagodniejszych technik i większej uważności.

Co masaż może dać osobie starszej?

Badania nad masażem u seniorów są mniej liczne niż u młodszych dorosłych, ale wskazują na kilka powtarzających się korzyści¹. Masaż może zmniejszać ból mięśni i sztywność, poprawiać samopoczucie i nastrój, pomagać w zasypianiu i zmniejszać odczuwany niepokój. W domach opieki krótkie masaże dłoni czy pleców wiązały się z poprawą nastroju i mniejszym pobudzeniem, także u osób z otępieniem.
Bardzo ważny jest też aspekt, którego nie da się zmierzyć w tabelce. Wiele osób starszych, zwłaszcza mieszkających samotnie, rzadko doświadcza życzliwego dotyku. Spokojny masaż, rozmowa przed i po zabiegu, poczucie, że ktoś poświęca im godzinę, mają dla nich ogromną wartość. Często słyszymy, że to „najlepsza godzina w tygodniu”.

Jakie choroby wymagają szczególnej ostrożności?

Poniższa tabela pokazuje najczęstsze sytuacje zdrowotne u osób starszych i to, jak zmieniają one sposób masażu. Nie zastępuje rozmowy z lekarzem, ale pomaga przygotować się do wizyty.

Są też sytuacje, w których masażu nie wykonujemy: świeża zakrzepica lub podejrzenie zakrzepicy, gorączka, ostre infekcje, świeże urazy i złamania, aktywna choroba nowotworowa bez zgody onkologa, niewyrównana niewydolność serca. W razie wątpliwości lepiej zadzwonić i zapytać przed rezerwacją.

Przeczytaj: Kiedy nie robić masażu?

Mama bierze dużo leków. Czy to przeszkadza?

Same leki zwykle nie wykluczają masażu, ale warto, żeby terapeutka o nich wiedziała. Leki przeciwkrzepliwe zwiększają ryzyko siniaków. Leki na nadciśnienie mogą sprawić, że po zabiegu przy wstawaniu zakręci się w głowie. Leki przeciwbólowe mogą osłabiać odczuwanie bólu, przez co trudniej ocenić, czy nacisk nie jest za mocny. Leki moczopędne sprzyjają odwodnieniu, więc po masażu trzeba szczególnie pamiętać o piciu.
Najprostsze rozwiązanie: przed wizytą spisz listę leków na kartce albo zrób zdjęcie opakowań. Nie musisz znać ich działania. Wystarczy, że terapeutka zobaczy nazwy i zada kilka pytań.

Jak długo powinien trwać masaż u osoby starszej?

Na pierwszą wizytę zwykle polecamy 30–45 minut. To wystarczająco długo, żeby organizm odczuł efekt, i na tyle krótko, żeby nie zmęczyć. Wiele osób starszych źle znosi długie leżenie na brzuchu, a czterdzieści pięć minut z rozmową na początku i spokojnym wstawaniem na końcu i tak oznacza mniej więcej godzinę w gabinecie.
Jeśli pierwsza wizyta przebiegnie dobrze, a seniorka czuje się świetnie, przy kolejnych można wydłużyć czas do godziny. Masaż dziewięćdziesięciominutowy rzadko jest dobrym pomysłem u osoby bardzo starszej lub schorowanej.

Tata nie może leżeć na brzuchu. Co wtedy?

To bardzo częsta sytuacja. Leżenie na brzuchu bywa trudne przy zwyrodnieniu kręgosłupa szyjnego, chorobach serca i płuc, dużym brzuchu czy po prostu z przyzwyczajenia. Masaż można wykonać w innych pozycjach.

• Leżenie na boku z poduszką między kolanami i pod głową. W tej pozycji można masować plecy, bark, biodro i nogę.
• Leżenie na plecach z wałkiem pod kolanami. Dobre do masażu nóg, stóp, rąk, karku i twarzy.
• Siedzenie z oparciem rąk i głowy na poduszce na stole. Wygodne przy masażu karku i górnej części pleców.

Zmiany pozycji wykonujemy powoli, z asekuracją. Wejście na stół i zejście z niego to moment, w którym trzeba być szczególnie uważnym, dlatego nigdy nie zostawiamy osoby starszej samej przy wstawaniu.

Przeczytaj: Jaki masaż jest najlepszy na stany zapalne w organizmie?

Czy masaż nie będzie za mocny?

Nie powinien. U osób starszych masaż zwykle jest łagodniejszy niż u młodszych, z wolniejszym tempem i mniejszym naciskiem. Nie oznacza to, że jest powierzchowny. Doświadczona terapeutka potrafi dotrzeć do napiętych mięśni bez siły, dzięki odpowiedniemu ułożeniu dłoni i cierpliwości.
Problemem bywa raczej to, że wiele osób starszych nie mówi, że coś boli, bo „nie wypada” albo „tak ma być”. Dlatego pytamy częściej niż zwykle i obserwujemy reakcje. Jeśli wybierasz się na masaż z rodzicem, możesz przed wizytą powiedzieć mu wprost: „Jeśli będzie za mocno, powiedz. Pani tego potrzebuje, żeby dobrze masować.”

Przeczytaj: Czy dobry masaż boli?

Jakie techniki są bezpieczne, a których unikać?

Najbezpieczniejszą zasadą jest „mniej znaczy więcej”. U osoby starszej lepszy efekt daje spokojny, regularny masaż raz w tygodniu lub co dwa tygodnie niż intensywny zabieg raz na kilka miesięcy.

Babcia ma otępienie. Czy masaż ma sens?

Może mieć, choć wymaga szczególnej uważności. Osoby z otępieniem często dobrze reagują na spokojny dotyk, który nie wymaga rozumienia słów. Krótki masaż dłoni czy stóp może pomóc w wyciszeniu, zwłaszcza w porze niepokoju, na przykład pod wieczór. W takiej sytuacji lepiej jednak sprawdza się masaż w znanym otoczeniu, wykonany przez bliską osobę lub opiekuna, niż wyjście do obcego gabinetu, które może wywołać stres.
Jeśli osoba z łagodnym otępieniem przychodzi do gabinetu, dobrze, żeby była z nią osoba bliska, przynajmniej na początku. Masaż powinien być krótki, a każde działanie zapowiadane spokojnym głosem.

Co dzieje się po masażu?

Większość osób starszych wychodzi z gabinetu rozluźniona i senna. To dobra reakcja, ale wymaga kilku środków ostrożności. Po zakończeniu masażu nie wstajemy od razu. Najpierw chwila leżenia, potem powolne przejście do siadu, kilka oddechów ze stopami na podłodze i dopiero wtedy wstawanie. Tak zmniejsza się ryzyko zawrotów głowy.
Przez resztę dnia warto pić wodę, unikać gorącej kąpieli i długiego wysiłku, a w razie senności po prostu się zdrzemnąć. Następnego dnia mięśnie mogą być lekko tkliwe, zwłaszcza po pierwszej wizycie. Jeśli pojawi się siniak, ból, który narasta zamiast maleć, albo obrzęk, zadzwoń do nas, a w razie niepokojących objawów skontaktuj się z lekarzem. Przy kolejnej wizycie poinformuj terapeutkę, jak seniorka czuła się po poprzednim masażu. To najcenniejsza wskazówka do dopasowania kolejnego zabiegu.

Przeczytaj: Dlaczego po masażu czasem kręci się w głowie?

Masaż na prezent dla seniora: dobry pomysł?

Tak, pod warunkiem że obdarowana osoba lubi dotyk i ma ochotę na taką formę odpoczynku. Wiele osób starszych nigdy nie było na masażu i ma przed nim opory: wstydzi się rozebrać, boi się bólu albo uważa, że to „nie dla nich”. Dlatego dobrze sprawdza się voucher na kwotę, który pozwala wybrać zabieg na miejscu, oraz łagodny początek, na przykład masaż stóp albo pleców w krótszej wersji. Jeszcze lepiej, gdy ktoś bliski umówi pierwszą wizytę i pojedzie razem. Voucher kupisz w naszym sklepie internetowym, jest ważny 6 miesięcy.

Jak często chodzić na masaż?

Przy bólu i sztywności dobrze sprawdza się seria 3–4 wizyt raz w tygodniu, a potem wizyty co 2–4 tygodnie. U wielu seniorów masaż staje się stałym elementem kalendarza, podobnie jak wizyta u fryzjera. Regularność jest tu ważniejsza niż długość pojedynczej wizyty.
Dla rodziny dobrym rozwiązaniem bywa karnet. W Sansarze karnety są ważne 12 miesięcy i są na okaziciela, więc może z nich korzystać na przykład mama, a umawiać wizyty córka.

Masaż dłoni dla bliskiej osoby: instrukcja na 10 minut

Nie każdy senior chce lub może przyjść do gabinetu. Masaż dłoni możesz wykonać w domu, przy stole albo w fotelu. Jest bezpieczny dla większości osób, a przy sztywnych, zmęczonych dłoniach przynosi wyraźną ulgę.

1. Przygotuj się. Usiądźcie naprzeciwko siebie, dłoń bliskiej osoby połóż na złożonym ręczniku na stole lub na swoim kolanie. Ogrzej ręce i nałóż odrobinę kremu lub oleju.
2. Głaskanie. Przez minutę obejmuj dłoń swoimi dłońmi i wykonuj długie ruchy od palców w stronę nadgarstka, po wierzchu i od strony wnętrza.
3. Wnętrze dłoni. Kciukami rozcieraj wnętrze dłoni małymi kółkami, od nadgarstka w stronę palców. Pytaj, czy nacisk jest przyjemny.
4. Palce. Każdy palec obejmij i delikatnie rozcieraj od nasady do czubka. Nie wyginaj palców na siłę, zwłaszcza jeśli stawy są zniekształcone.
5. Wierzch dłoni. Opuszkami palców rozcieraj przestrzenie między kośćmi śródręcza.
6. Nadgarstek. Obejmij nadgarstek i delikatnie rozcieraj go okrężnymi ruchami.
7. Zakończenie. Przez chwilę trzymaj dłoń między swoimi dłońmi, potem przejdź do drugiej ręki.

Przy reumatoidalnym zapaleniu stawów w okresie zaostrzenia, gdy stawy są gorące i obrzęknięte, z masażu dłoni trzeba zrezygnować. Przy cienkiej skórze używaj więcej kremu i lżejszego dotyku.

Przeczytaj: Masaż w reumatoidalnym zapaleniu stawów

Czy wizytę lepiej robić w gabinecie, czy w domu?

Jeśli senior może dotrzeć do gabinetu, zwykle to lepszy wybór. Stół do masażu ma odpowiednią wysokość, łatwo ułożyć na nim poduszki i wałki, a terapeutka ma dostęp z każdej strony. Samo wyjście z domu, przygotowanie się do wizyty i rozmowa też bywają cenne. Nasz gabinet mieści się przy ul. 5 Lipca 46 w centrum Szczecina, w budynku dawnego Colosseum. W okolicy jest strefa płatnego parkowania, a przystanki komunikacji miejskiej są kilka minut pieszo.
Jeśli wyjście z domu jest bardzo trudne, rozsądną opcją jest masaż z dojazdem, o którym piszemy w osobnym artykule.

Przeczytaj: Masaż leczniczy z dojazdem: czy to dobra opcja?

Lista dla opiekuna: co przygotować przed wizytą?

• Lista przyjmowanych leków lub zdjęcia opakowań.
• Informacja o chorobach, operacjach i niedawnych pobytach w szpitalu.
• Jeśli lekarz prowadzący wypowiadał się o masażu, jego zalecenia.
• Wygodne ubranie, łatwe do zdjęcia i założenia, oraz buty bez sznurowania.
• Okulary, aparat słuchowy, jeśli są potrzebne do swobodnej rozmowy.
• Lekki posiłek na 1–2 godziny przed wizytą, nie bezpośrednio przed.
• Butelka wody na po masażu.
• Zapas czasu: bez pośpiechu przy wstawaniu i ubieraniu się.

Jeśli masz pytania przed rezerwacją, zadzwoń. Joanna: 505 072 545, Karolina: 506 391 580. Chętnie porozmawiamy i powiemy, czy masaż jest w danej sytuacji dobrym pomysłem, zanim ktokolwiek przyjedzie do gabinetu.