Masaż limfatyczny — kto powinien go wybrać?

Masaż limfatyczny to najdelikatniejszy masaż w naszej ofercie. Osoby, które przychodzą na niego pierwszy raz, często są zaskoczone: „to już?”, „tak lekko?”. Właśnie tak ma być. Układ chłonny leży tuż pod skórą, a jego naczynia są cienkie i reagują na bardzo lekki, rytmiczny dotyk, a nie na mocny ucisk. W tym artykule wyjaśniamy, jak działa układ chłonny i dlaczego czasem potrzebuje wsparcia, czym różni się drenaż limfatyczny od innych masaży, a przede wszystkim odpowiadamy na pytanie z tytułu: kto powinien go wybrać, a kto nie. Opisujemy osiem typowych profili osób, które pytają o masaż limfatyczny, pokazujemy, jak może wyglądać seria zabiegów, i podajemy prosty automasaż nóg do domu. Piszemy też uczciwie o tym, czego masaż limfatyczny nie zrobi, bo w reklamach często obiecuje się mu zbyt wiele.

Jak działa układ chłonny?

Układ chłonny to sieć naczyń i węzłów, które zbierają z tkanek nadmiar płynu, białek i innych substancji, a następnie odprowadzają je z powrotem do krwi. Ten płyn nazywamy chłonką lub limfą. W ciągu doby z naczyń krwionośnych do tkanek przesącza się sporo płynu, a większość z niego musi wrócić. Jeśli odpływ jest niewystarczający, płyn gromadzi się w tkankach i pojawia się obrzęk.
W odróżnieniu od krwi, którą napędza serce, chłonka nie ma własnej pompy centralnej. Przepływa dzięki skurczom ścian naczyń chłonnych, pracy mięśni, ruchom oddechowym i zmianom pozycji ciała. Dlatego tak ważny jest ruch: każdy krok, w którym kurczy się łydka, pomaga przesuwać chłonkę w górę. Długie siedzenie lub stanie bez ruchu, upał, ciąża czy niektóre choroby sprawiają, że ten system pracuje gorzej.

Skąd się wziął drenaż limfatyczny?

Ręczny drenaż limfatyczny opracowali w latach trzydziestych XX wieku duński terapeuta Emil Vodder i jego żona Estrid, pracujący wówczas we Francji. Zauważyli, że u osób z przewlekle obrzękniętymi węzłami chłonnymi szyi delikatny, rytmiczny masaż przynosi poprawę, i na tej podstawie stworzyli zestaw technik. Metoda przez lata była rozwijana i dziś, w różnych odmianach, stanowi podstawę drenażu limfatycznego w fizjoterapii.
Badania nad drenażem dotyczą głównie obrzęku limfatycznego po leczeniu onkologicznym, gdzie jest on jednym z elementów kompleksowej terapii¹. Przy zwykłych obrzękach z przeciążenia dowodów jest mniej, ale zabieg jest bezpieczny, gdy wykluczy się przeciwwskazania, a uczucie ulgi i lżejszych nóg jest dla wielu osób wyraźne.

Czym masaż limfatyczny różni się od innych masaży?

Ważna jest też kolejność. Terapeutka zaczyna zwykle od okolic, do których chłonka ma spłynąć, na przykład od szyi, pach czy pachwin, a dopiero potem przechodzi do dalszych części kończyn. To trochę jak udrażnianie drogi: najpierw trzeba otworzyć wylot, potem kierować do niego ruch.

Dlaczego tak lekko?

Wiele osób zakłada, że skoro chodzi o „wypchnięcie” płynu z nóg, to masaż powinien być mocny. Jest odwrotnie. Najdrobniejsze naczynia chłonne, które zbierają płyn z tkanek, leżą bardzo płytko, tuż pod skórą, i są połączone ze skórą drobnymi włóknami. Delikatne rozciąganie skóry w odpowiednim kierunku otwiera ich wloty i pobudza je do pracy. Mocny ucisk mógłby je ścisnąć, a dodatkowo zwiększyć napływ krwi do tkanek, a więc także ilość płynu, który przesącza się z naczyń krwionośnych.
Dlatego w drenażu limfatycznym terapeutka nie ugniata mięśni, tylko przesuwa skórę, rytmicznie i powoli, z naciskiem porównywanym często do ciężaru dłoni położonej na skórze. Dla osób przyzwyczajonych do masażu klasycznego bywa to zaskoczeniem, ale właśnie ta lekkość jest istotą techniki.

Osiem profili: czy masaż limfatyczny jest dla Ciebie?

1. Osoba, która dużo siedzi lub stoi

Pod koniec dnia nogi są ciężkie, kostki lekko opuchnięte, a buty uciskają. To najczęstszy powód, dla którego klienci pytają o masaż limfatyczny. Dobry wybór, najlepiej w połączeniu z ruchem w ciągu dnia i unoszeniem nóg wieczorem.

2. Kobieta w ciąży z obrzękami nóg

Obrzęki w ciąży są częste, zwłaszcza w drugiej połowie. Delikatny masaż limfatyczny nóg może przynieść ulgę. Tak, ale po konsultacji z lekarzem prowadzącym, bo obrzęki w ciąży mogą mieć też poważniejsze przyczyny². Masaż w ciąży wykonujemy od drugiego trymestru.

3. Osoba po urazie, na przykład skręceniu kostki

Gdy minie faza ostra, a lekarz wykluczy poważne uszkodzenie, masaż limfatyczny może wspierać zmniejszanie obrzęku. Tak, w fazie gojenia i za zgodą lekarza.

4. Osoba po zabiegu chirurgicznym lub estetycznym

Po niektórych zabiegach drenaż limfatyczny jest zalecany przez lekarza jako element powrotu do zdrowia. Zakres i moment rozpoczęcia ustala lekarz prowadzący. Tak, ale tylko według zaleceń lekarza.

5. Osoba z obrzękiem limfatycznym po leczeniu onkologicznym

Obrzęk limfatyczny po usunięciu węzłów chłonnych, na przykład po leczeniu raka piersi, wymaga specjalistycznej terapii, nazywanej kompleksową terapią przeciwobrzękową. Obejmuje ona drenaż wykonywany przez fizjoterapeutę wyspecjalizowanego w tym zakresie, bandażowanie, wyroby uciskowe i ćwiczenia. Potrzebny jest wyspecjalizowany ośrodek, a nie zwykły masaż w gabinecie.

6. Osoba, która chce schudnąć

Masaż limfatyczny nie spala tkanki tłuszczowej. Po zabiegu ciało może być lżejsze o nadmiar płynu, a nogi wyglądać smuklej, ale efekt ten nie jest utratą tłuszczu. Masaż nie jest metodą odchudzania, choć może być przyjemnym uzupełnieniem zdrowych zmian.

7. Osoba z uczuciem „opuchniętej twarzy” rano

Poranne obrzęki twarzy często mijają same po rozruszaniu się. Delikatny drenaż twarzy może je szybciej zmniejszyć. Ten element zawiera m.in. masaż twarzy Kobido. Tak, jako element pielęgnacji. Jeśli jednak obrzęki są nowe, nasilone lub dotyczą też innych części ciała, warto skonsultować je z lekarzem.

8. Osoba z obrzękami związanymi z sercem, nerkami lub wątrobą

Obrzęki przy chorobach serca, nerek czy wątroby mają inne przyczyny niż przeciążenie nóg. Przesuwanie płynu masażem może obciążać chory narząd. Nie, bez wyraźnej zgody lekarza.

Przeczytaj: Masaż stóp: jakie dolegliwości można złagodzić?

Kiedy masaż limfatyczny jest przeciwwskazany?

• Zakrzepica lub jej podejrzenie: obrzęk jednej łydki z bólem, zaczerwienieniem i ociepleniem wymaga pilnej wizyty u lekarza³.
• Ostre infekcje i stany zapalne, zwłaszcza zakażenia skóry, takie jak róża.
• Gorączka.
• Niewyrównana niewydolność serca i inne choroby, w których obrzęki wynikają z pracy serca, nerek czy wątroby, bez zgody lekarza.
• Aktywna choroba nowotworowa bez zgody lekarza prowadzącego.
• Nieleczona nadczynność tarczycy przy masażu szyi.

Przeczytaj: Kiedy nie robić masażu?

Przeczytaj: Masaż limfatyczny — przeciwwskazania i kiedy uważać?

Jak wygląda zabieg?

Wizyta zaczyna się od rozmowy: gdzie pojawia się obrzęk, od kiedy, czy jest symetryczny, jakie masz choroby i leki. Terapeutka ogląda nogi lub inny obszar, sprawdza, czy po ucisku palcem zostaje dołek, i ocenia skórę. Jeśli coś budzi wątpliwości, poprosi o konsultację lekarską przed masażem.
Sam masaż odbywa się na leżąco, często z lekko uniesionymi nogami. Ruchy są powolne, lekkie i powtarzalne: skóra jest delikatnie przesuwana i rozciągana w kierunku węzłów chłonnych, a potem puszczana. Zwykle zaczyna się od szyi i okolic obojczyków, następnie przechodzi do brzucha i pachwin, a dopiero potem do ud, kolan, podudzi i stóp. Większość osób odbiera to jako bardzo spokojny, kojący zabieg. Często po masażu pojawia się potrzeba skorzystania z toalety.
Przy masażu limfatycznym nie używa się dużej ilości oleju, bo zbyt śliska skóra utrudnia jej przesuwanie. Dlatego po zabiegu skóra nie jest tak natłuszczona jak po masażu relaksacyjnym. W gabinecie jest ciepło, a części ciała, które nie są akurat masowane, pozostają przykryte, bo przy tak spokojnym zabiegu łatwo zmarznąć.

Co poczujesz po zabiegu?

Najczęściej: lekkość w nogach, rozluźnienie i senność. Ponieważ masaż jest bardzo spokojny, wiele osób zasypia na stole. Po zabiegu może pojawić się częstsza potrzeba oddawania moczu, bo organizm wydala część płynu, który odpłynął z tkanek. Warto pić wodę i nie planować od razu intensywnego wysiłku. Efekt zmniejszenia obrzęku jest zwykle najlepiej widoczny zaraz po zabiegu i w kolejnych godzinach. Jeśli wrócisz do wielogodzinnego siedzenia bez ruchu, obrzęk z czasem wróci, dlatego tak ważne są codzienne nawyki opisane niżej.

Lato, upał i podróże

Latem obrzęki nóg nasilają się u wielu osób, bo w upale naczynia się rozszerzają, a z naczyń do tkanek przesącza się więcej płynu. Podobnie działają długie podróże samolotem, autokarem czy samochodem, w których nogi przez godziny pozostają zgięte i nieruchome. W takich okresach masaż limfatyczny bywa szczególnie przyjemny i przydatny, na przykład przed urlopem i po powrocie.
Podczas podróży warto co jakiś czas poruszać stopami, wstać i przejść się, jeśli to możliwe, i pić wodę. Osoby z grupy ryzyka zakrzepicy powinny zapytać lekarza o wyroby uciskowe na podróż. Po długiej podróży, jeśli jedna noga jest wyraźnie bardziej obrzęknięta i bolesna, nie czekaj na masaż, tylko skontaktuj się z lekarzem.

Masaż limfatyczny czy antycellulitowy?

Te dwa masaże bywają mylone, bo oba dotyczą nóg i pośladków. Masaż limfatyczny jest bardzo lekki i skupia się na odpływie płynu. Masaż antycellulitowy czy maderoterapia są intensywniejsze, pracują na tkance podskórnej i skórze, często z wyraźnym uciskiem. Jeśli dokuczają Ci przede wszystkim ciężkie, opuchnięte nogi, wybierz limfatyczny. Jeśli zależy Ci głównie na wyglądzie skóry, lepsza będzie maderoterapia, a masaż limfatyczny może być jej łagodnym uzupełnieniem.

Przeczytaj: Maderoterapia Szczecin

Ile zabiegów i jak często?

Przy zwykłym uczuciu ciężkich nóg lub obrzękach z przeciążenia efekt jednego masażu odczuwa się od razu, ale jest krótkotrwały. Lepiej sprawdza się seria kilku zabiegów w krótkich odstępach, na przykład dwa razy w tygodniu przez kilka tygodni, a potem wizyty w razie potrzeby. W okresach upałów czy długich podróży niektóre osoby wracają częściej.

Przeczytaj: Drenaż limfatyczny twarzy — jak zmniejszyć poranną opuchliznę?

Czego masaż limfatyczny nie zrobi?

W reklamach masażu limfatycznego pojawia się wiele obietnic. Część z nich nie ma potwierdzenia w badaniach.

• Nie „detoksykuje” organizmu. Organizm usuwa zbędne substancje przez wątrobę i nerki. Masaż może wspierać odpływ płynu z tkanek, ale nie „oczyszcza z toksyn”.
• Nie spala tłuszczu. Lżejsze nogi po zabiegu to efekt odpływu płynu.
• Nie wzmacnia odporności w sposób udowodniony. Nie ma dobrych badań, które pokazywałyby, że masaż limfatyczny zmniejsza liczbę infekcji.
• Nie usuwa cellulitu. Może na jakiś czas poprawić wygląd skóry, gdy w tkankach jest dużo płynu, ale nie zmienia budowy tkanki podskórnej.

Co więc robi? Przy obrzękach z przeciążenia, w fazie gojenia po urazach czy według zaleceń po zabiegach może zmniejszać obrzęk i uczucie ciężkości, a przy tym jest bardzo odprężający. To wystarczająco dużo, żeby był wartościowy, bez obiecywania cudów.

Automasaż nóg w domu: 10 minut

Prosty automasaż może pomóc przy ciężkich nogach wieczorem. Nie zastąpi zabiegu w gabinecie, ale dobrze go uzupełnia. Wykonuj go tylko wtedy, gdy obrzęk ma charakter zwykłego przeciążenia, a nie jest jednostronny, bolesny czy nowy.

1. Połóż się z nogami wyżej, na przykład na poduszce lub opartymi o ścianę. Zrób kilka spokojnych, głębokich oddechów brzuchem. Oddychanie przeponą wspiera przepływ chłonki.
2. Pachwiny. Połóż płasko dłonie w zgięciach pachwinowych i wykonuj delikatne, okrężne ruchy, przesuwając skórę, a nie uciskając. 10 powtórzeń.
3. Uda. Dłońmi obejmij udo tuż nad kolanem i delikatnie przesuwaj skórę w stronę pachwiny. Przesuwaj się coraz wyżej. Ruch ma być lekki jak głaskanie kota.
4. Dół podkolanowy. Opuszkami palców wykonuj lekkie, pompujące ruchy w zgięciu kolana.
5. Podudzia. Dłońmi przesuwaj skórę od kostki w stronę kolana.
6. Stopy. Na koniec kilka ruchów od palców w stronę kostki.
7. Pompa łydki. Na zakończenie 20 razy zegnij i wyprostuj stopy w kostkach, poruszając nimi jak pedałami.

Codzienne nawyki ważniejsze niż masaż

• Ruch. Spacer, rower, pływanie. Każdy skurcz łydki to praca pompy, która przesuwa chłonkę.
• Przerwy w siedzeniu. Co 30–45 minut wstań, przejdź się, zrób kilka wspięć na palce.
• Uniesienie nóg wieczorem na 10–15 minut.
• Woda. Picie odpowiedniej ilości płynów nie nasila obrzęków, a wiele osób błędnie ogranicza picie.
• Mniej soli w diecie, zwłaszcza w produktach przetworzonych.
• Wyroby uciskowe, jeśli zalecił je lekarz, na przykład podczas długiej podróży.

Przeczytaj: Co pić po masażu?

Masaż limfatyczny w Sansarze

Masaż limfatyczny wykonują u nas dwie fizjoterapeutki, Joanna i Karolina, w gabinecie przy ul. 5 Lipca 46 w Szczecinie. Przed zabiegiem pytamy o przyczyny obrzęków i choroby, a jeśli uznamy, że obrzęk wymaga najpierw diagnostyki lekarskiej, powiemy o tym wprost. Nie prowadzimy terapii obrzęku limfatycznego po leczeniu onkologicznym, która wymaga specjalistycznego ośrodka, bandażowania i wyrobów uciskowych.
Zabieg zarezerwujesz w Booksy o każdej porze albo telefonicznie: 505 072 545 lub 506 391 580.

Masz obrzęk? Cztery pytania przed rezerwacją

1. Czy obrzęk dotyczy obu nóg i mija po nocy? To typowe przy przeciążeniu i dobrze odpowiada na masaż.
2. Czy jest jednostronny, bolesny, ciepły lub zaczerwieniony? Najpierw lekarz, pilnie.
3. Czy pojawił się niedawno, nagle, bez wyraźnej przyczyny? Warto go skonsultować z lekarzem.
4. Czy chorujesz na serce, nerki, wątrobę lub jesteś w trakcie leczenia onkologicznego? Masaż tylko za zgodą lekarza.

Jeśli na pierwsze pytanie odpowiadasz „tak”, a na pozostałe „nie”, masaż limfatyczny jest prawdopodobnie dobrym wyborem.