Czy dobry masaż boli?

„Jak nie boli, to nie działa.” To zdanie słyszymy w gabinecie bardzo często, zwłaszcza od osób, które przychodzą z bólem pleców i przygotowały się na „ciężką przeprawę”. Z drugiej strony są osoby, które boją się masażu, bo słyszały, że „masaż leczniczy zawsze boli”. Prawda leży pośrodku. Dobry masaż może być miejscami intensywny, ale nie powinien być torturą. W tym artykule odpowiadamy na pytanie, ile bólu to w porządku. Pokazujemy skalę od przyjemnego nacisku do sygnału alarmowego, różnicę między „dobrym bólem” a „złym bólem”, czego się spodziewać przy różnych rodzajach masażu i dlaczego zasada „no pain, no gain” w masażu się nie sprawdza. Dostajesz też gotowe zdania, którymi łatwo przekazać terapeutce, że czas zmienić nacisk. O tym, skąd bierze się ból po masażu, piszemy w osobnym artykule.

Krótka odpowiedź

Dobry masaż nie musi boleć, żeby działał. Może być intensywny, a w napiętych miejscach dawać tak zwany dobry ból, czyli wyraźny, ale znośny dyskomfort, przy którym spokojnie oddychasz i możesz się rozluźnić. Jeśli ból sprawia, że wstrzymujesz oddech, napinasz się, zaciskasz pięści albo chcesz uciec spod dłoni terapeutki, to znak, że nacisk jest za mocny. Wtedy masaż przestaje pomagać, a zaczyna przeszkadzać.

Skala nacisku: od 0 do 10

Ta skala jest prosta, a bardzo pomaga w rozmowie, zwłaszcza gdy trudno opisać odczucia słowami. Wystarczy powiedzieć „to jest siódemka” albo „mogłoby być mocniej, teraz jest trójka”.

„Dobry ból” i „zły ból”: jak je odróżnić?

Ostry ból z mrowieniem, drętwieniem czy uczuciem prądu oznacza zwykle, że nacisk trafił w okolicę nerwu albo jest za mocny dla danego miejsca. Taki ból nie jest „oczyszczaniem” ani dowodem skuteczności. To sygnał, żeby przerwać.

Dlaczego „no pain, no gain” się nie sprawdza?

Mięsień, który boli, broni się. Gdy nacisk przekracza próg komfortu, ciało odruchowo napina mięśnie, żeby chronić się przed bodźcem. Efekt jest odwrotny do zamierzonego: zamiast rozluźnienia jest jeszcze większe napięcie. Do tego bardzo mocny masaż wywołuje reakcję stresową: przyspiesza tętno, podnosi ciśnienie, a po zabiegu częściej pojawiają się siniaki, ból przez kilka dni i uczucie rozbicia.
Przy bólu pleców i karku zwykle lepiej sprawdza się masaż o umiarkowanym, dobrze tolerowanym nacisku niż najmocniejszy możliwy. W jednym z badań u osób z reumatoidalnym zapaleniem stawów lepsze efekty dawał nacisk umiarkowany niż bardzo lekki, ale nie chodziło o ból, tylko o wyraźny, odczuwalny dotyk. To dobra wskazówka: nacisk ma być odczuwalny, ale nie bolesny.

Przeczytaj: Dlaczego masaż może boleć?

Czego się spodziewać przy różnych masażach?

Skąd bierze się „dobry ból”?

Tkliwość przy ucisku napiętego mięśnia ma kilka źródeł. Przewlekle napięty mięsień bywa gorzej ukrwiony i bardziej wrażliwy, a jego receptory szybciej reagują na nacisk. W niektórych miejscach wyczuwa się wyraźnie tkliwe punkty, które przy ucisku dają charakterystyczne, rozlane odczucie, czasem promieniujące w sąsiedztwo. Spokojny, stały nacisk w takim miejscu zwykle po kilku oddechach daje ulgę: punkt „puszcza”, a w jego miejscu pojawia się ciepło. To właśnie ten moment wiele osób nazywa „dobrym bólem” i często lubi.
Kluczowe jest to, że ten ból jest przewidywalny, znośny i mija. Jeśli zamiast maleć narasta albo zmienia charakter na ostry, to już inny sygnał.

Gdzie masaż najczęściej bywa intensywny?

Są miejsca, które u większości osób reagują silniej. To okolice łopatek i między nimi, mięśnie karku i podstawa czaszki, barki, lędźwie i pośladki, boczna strona ud, łydki, a w masażu twarzy mięśnie żucia przy szczęce. W tych miejscach mięśnie często są przewlekle napięte przez pracę przy biurku, stres, sport czy sposób chodzenia. Tkliwość przy ucisku nie jest więc niczym niezwykłym. Ważne, żeby z każdą minutą malała, a nie rosła.

Przeczytaj: Czy masażysta powinien używać rękawiczek?

Jak powiedzieć, że boli?

Wiele osób nie mówi nic, bo się wstydzi albo uważa, że tak ma być. Tymczasem terapeutka nie czyta w myślach. Kilka gotowych zdań:

• „Proszę delikatniej w tym miejscu.”
• „To jest dla mnie za mocno.”
• „Tu czuję mrowienie w ręce.”
• „Mogłoby być mocniej.”
• „To miejsce jest bardzo wrażliwe, wolałabym je pominąć.”

Prośba o zmianę nacisku nie jest krytyką. To informacja, której terapeutka potrzebuje, żeby masaż był skuteczny. Dobra terapeutka sama pyta o odczucia, zwłaszcza na początku i przy pracy na napiętych miejscach. Możesz też umówić się na prosty sygnał, na przykład uniesienie dłoni, gdy nacisk jest za mocny, jeśli w trakcie masażu nie masz ochoty rozmawiać.

Czy masaż leczniczy zawsze boli?

Nie. Masaż leczniczy jest nastawiony na pracę z konkretnym problemem, dlatego bywa intensywniejszy niż relaksacyjny, a w napiętych miejscach może dawać „dobry ból”. Nie oznacza to jednak, że musi boleć przez cały czas. Duża część masażu leczniczego to spokojne rozgrzewanie, rozcieranie i rozluźnianie, a intensywniejsza praca dotyczy tylko kilku punktów. Wiele osób po masażu leczniczym mówi, że był „konkretny”, ale przyjemny. Jeśli masaż leczniczy jest dla Ciebie od początku do końca bolesny, to sygnał, że nacisk trzeba zmniejszyć.

Przeczytaj: Masaż leczniczy — jak pomaga na ból?

Ból przy pierwszym masażu

Przy pierwszej wizycie nacisk zwykle jest ostrożniejszy, bo terapeutka dopiero poznaje Twoje ciało. Mimo to wiele osób odczuwa pierwszy masaż intensywniej niż kolejne, bo mięśnie dawno nie dostawały takiego bodźca. Przy kolejnych wizytach te same techniki często są odbierane jako mniej intensywne, a mięśnie szybciej się rozluźniają. Jeśli po pierwszym masażu czułaś się bardzo obolała, powiedz o tym przy kolejnej wizycie.

Przeczytaj: Co warto wiedzieć przed pierwszym masażem?

Ból a zaufanie

Odczuwanie bólu silnie zależy od tego, czy czujemy się bezpiecznie. Jeśli ufasz osobie, która masuje, wiesz, że w każdej chwili możesz powiedzieć „stop”, a ona zareaguje, łatwiej się rozluźnić, a ten sam nacisk wydaje się mniej intensywny. Jeśli natomiast czujesz, że Twoje prośby są ignorowane, ciało pozostaje w czujności, a każdy ucisk boli bardziej. Dlatego tak ważne są rozmowa przed masażem, pytania w trakcie i pewność, że masz kontrolę. To nie drobiazg, tylko część skutecznego masażu.

Kto powinien szczególnie uważać z naciskiem?

• Osoby przyjmujące leki przeciwkrzepliwe łatwiej dostają siniaki.
• Osoby z osteoporozą nie powinny mieć mocnego ucisku na kręgosłup i żebra.
• Osoby z fibromialgią często mają niższy próg bólu, a zbyt mocny masaż może nasilić dolegliwości na kilka dni.
• Osoby przyjmujące leki przeciwbólowe mogą nie odczuwać, że nacisk jest za mocny.
• Osoby starsze mają cieńszą skórę i kruchsze naczynia.
• Kobiety w ciąży potrzebują łagodniejszego nacisku i ostrożności przy nogach.

Przeczytaj: Kiedy nie robić masażu?

Ból a masaż w domu

Przy domowym masażu ryzyko zbyt mocnego nacisku jest większe, bo osoba masująca nie ma doświadczenia w ocenie reakcji ciała. Najczęstsze błędy to uciskanie kości zamiast mięśni, praca łokciami czy kciukami z całej siły i masowanie miejsc, które bolą z innego powodu niż napięcie, na przykład świeżego urazu. W domu lepiej trzymać się zasady: wolniej i łagodniej. Pytaj co kilka minut, czy nacisk jest dobry, i przerywaj, jeśli pojawia się ostry ból, mrowienie czy drętwienie.

Przeczytaj: Jaki jest najprostszy masaż domowy?

A co po masażu?

Lekka tkliwość mięśni przez dzień lub dwa po masażu leczniczym czy sportowym jest normalna, podobnie jak po treningu. Niepokojący jest ból, który narasta przez kilka dni, duże siniaki, obrzęk, drętwienie czy osłabienie siły. O tym, skąd bierze się ból po masażu i co z nim robić, piszemy szczegółowo w osobnym artykule.

Masaż twarzy: czy może boleć?

Masaż twarzy kojarzy się z delikatnym dotykiem, ale niektóre techniki, na przykład praca na mięśniach żucia przy szczęce czy na czole, mogą być odczuwalne wyraźniej. Osoby, które zaciskają zęby w nocy lub w stresie, często czują tkliwość przy ucisku okolicy żuchwy. To zwykle „dobry ból”, który szybko przechodzi w uczucie rozluźnienia. Skóra twarzy nie powinna być jednak szarpana ani mocno rozcierana, a masaż nie powinien zostawiać zaczerwienień utrzymujących się godzinami.

Przeczytaj: Masaż przed czy po kąpieli — kiedy lepiej?

Mity o bólu w masażu

„Jak boli, to znaczy, że masaż trafił w problem”

Tkliwość może wskazywać na napięte miejsce, ale silny ból nie świadczy o skuteczności. Często świadczy o tym, że nacisk jest za mocny.

„Mężczyźni potrzebują mocniejszego masażu”

Potrzeba nacisku zależy od osoby, a nie od płci. Wiele kobiet lubi wyraźny nacisk, a wielu mężczyzn woli łagodny.

„Siniak po masażu to dowód, że dobrze rozmasowano”

Siniak to uszkodzone naczynka, a nie cel masażu. Przy kolejnej wizycie nacisk powinien być łagodniejszy.

„Ból po masażu to wychodzące toksyny”

Nie ma na to dowodów. Ból po masażu ma inne wyjaśnienia, opisane w osobnym artykule.

Przeczytaj: Jakie są skutki uboczne masażu?

Dlaczego ten sam nacisk raz boli, a raz nie?

Odczuwanie bólu nie zależy tylko od siły nacisku. Ten sam ucisk w gorszy dzień może być nieprzyjemny, a w dobry ledwo zauważalny. Wpływa na to zmęczenie, niewyspanie, stres, cykl miesiączkowy, głód, a nawet to, jak bardzo się spieszyłaś, żeby zdążyć na wizytę. Zmęczony, zestresowany organizm jest bardziej wrażliwy na ból. Dlatego warto co wizytę mówić, jak się czujesz, zamiast zakładać, że nacisk z poprzedniego razu będzie odpowiedni. Terapeutka może wtedy dopasować masaż do dzisiejszego dnia.

Oddech jako „regulator” bólu

Jednym z najprostszych sposobów na zmniejszenie dyskomfortu w trakcie masażu jest oddech. Gdy terapeutka pracuje na napiętym miejscu, zrób spokojny wdech, a w chwili nacisku powolny, długi wydech. Wydech sprzyja rozluźnieniu mięśni i zmniejsza odruch obronny. Wiele osób zauważa, że ten sam nacisk przy dobrym oddechu jest wyraźnie łatwiejszy do zniesienia. Wstrzymywanie oddechu robi odwrotnie: napina ciało i nasila odczucie bólu.

Masaż relaksacyjny, który boli

Masaż relaksacyjny nie powinien boleć wcale. Jeśli w trakcie masażu, który miał odprężyć, czujesz ból, to sygnał, że coś jest nie tak: nacisk jest za mocny, tempo za szybkie albo terapeutka pracuje bardziej jak przy masażu leczniczym. Powiedz o tym od razu. Celem masażu relaksacyjnego jest spokój, a ból go skutecznie przekreśla. Jeśli chcesz połączyć odprężenie z pracą na napiętych miejscach, lepiej od razu wybrać masaż klasyczny lub balijski i powiedzieć, czego oczekujesz.

Przeczytaj: Masaż relaksacyjny czy leczniczy?

Gdy lubisz mocny masaż

Są osoby, które naprawdę lubią mocny nacisk i czują się po nim najlepiej. To w porządku, o ile mocny nie oznacza bolesnego w sensie opisanym wyżej. Jeśli lubisz intensywny masaż, powiedz o tym, ale zwracaj uwagę na sygnały ciała: czy oddychasz swobodnie, czy po masażu czujesz ulgę, a nie kilkudniowy ból, czy nie pojawiają się siniaki. Przy lekach przeciwkrzepliwych, osteoporozie czy w ciąży mocny nacisk i tak nie jest dobrym pomysłem.

Jak terapeutka dobiera nacisk?

Doświadczona terapeutka nie pracuje „na siłę”, tylko na wyczucie. Zaczyna od lżejszego nacisku, żeby rozgrzać tkanki i sprawdzić, jak reagujesz. Potem stopniowo go pogłębia, obserwując oddech, napięcie mięśni pod dłońmi i drobne reakcje, takie jak drgnięcie czy zaciśnięta dłoń. W bardzo napiętych miejscach często lepiej działa wolniejszy, stały ucisk niż szybkie, mocne ruchy. To pozwala dotrzeć do głębszych warstw bez bólu. Właśnie dlatego dobry masaż leczniczy może być głęboki, a jednocześnie znośny.

Jak to wygląda w Sansarze?

Siłę nacisku ustalamy razem z Tobą. Masaż leczniczy może być intensywniejszy, ale zawsze w granicach komfortu. Na początku pytamy o preferencje, a w trakcie regularnie sprawdzamy, czy nacisk jest odpowiedni. Masaże wykonują Joanna i Karolina, fizjoterapeutki, w gabinecie przy ul. 5 Lipca 46 w Szczecinie. Na kolejne wizyty trafiasz do tej samej terapeutki, która pamięta, jaki nacisk Ci odpowiada.

W skrócie

Dobry masaż może być intensywny, ale nie powinien boleć tak, że się napinasz i wstrzymujesz oddech. „Dobry ból” jest tępy, znośny i z każdą chwilą maleje. Ostry ból, mrowienie czy drętwienie to sygnał do zmiany nacisku. Mów w trakcie, korzystając ze skali od 0 do 10. Mocniej nie znaczy skuteczniej.