Czy ciśnienie krwi rośnie po masażu?

Czy po masażu rośnie ciśnienie krwi? To pytanie zadają nam najczęściej osoby z nadciśnieniem, które boją się, że zabieg może im zaszkodzić, ale też osoby z niskim ciśnieniem, którym po masażu kręci się w głowie. Odpowiedź jest dla wielu zaskakująca: u większości ludzi ciśnienie po typowym masażu nie rośnie, tylko nieznacznie spada. Są jednak wyjątki: bardzo mocny, bolesny masaż, stres, gorące rytuały czy niektóre choroby mogą działać w przeciwnym kierunku. W tym artykule wyjaśniamy, co dzieje się z ciśnieniem w trakcie i po masażu, co pokazały badania, jak przygotować się do masażu przy nadciśnieniu i przy niedociśnieniu, jak bezpiecznie wstać ze stołu oraz kiedy pomiar ciśnienia przed masażem ma sens. Na końcu znajdziesz prostą instrukcję samodzielnego pomiaru, jeśli chcesz sprawdzić, jak masaż działa na Twoje ciśnienie.

Krótka odpowiedź

U większości zdrowych osób oraz osób z dobrze kontrolowanym nadciśnieniem spokojny masaż, zwłaszcza relaksacyjny czy klasyczny o umiarkowanym nacisku, prowadzi do niewielkiego, przejściowego spadku ciśnienia krwi i tętna. Spadek jest zwykle na tyle mały, że go nie odczuwasz, a po kilkudziesięciu minutach wartości wracają do normy. Ciśnienie może natomiast wzrosnąć, jeśli masaż jest bardzo bolesny, jeśli w jego trakcie się stresujesz, a także w czasie zabiegów z dużą ilością ciepła u niektórych osób. Dlatego przy nadciśnieniu masaż jest możliwy, ale spokojny.

Co reguluje ciśnienie i dlaczego masaż na nie wpływa?

Ciśnienie krwi zależy od tego, jak mocno i jak szybko pracuje serce oraz jak bardzo napięte są ściany naczyń krwionośnych. Oba te czynniki są pod stałą kontrolą autonomicznego układu nerwowego, który ma dwie „strony”. Część współczulna przygotowuje organizm do działania: przyspiesza serce, obkurcza naczynia, podnosi ciśnienie. Część przywspółczulna odpowiada za odpoczynek: zwalnia serce, rozluźnia naczynia, obniża ciśnienie.
Spokojny, rytmiczny dotyk, ciepło, wolny oddech i poczucie bezpieczeństwa przesuwają równowagę w stronę odpoczynku. Dlatego po relaksacyjnym masażu tętno zwalnia, a ciśnienie lekko spada. Z kolei ból, napięcie, strach czy pośpiech uruchamiają reakcję stresową, a wtedy ciśnienie może wzrosnąć. Właśnie dlatego siła nacisku i atmosfera zabiegu mają znaczenie dla ciśnienia, a nie tylko dla przyjemności.

Co pokazały badania?

Wpływ masażu na ciśnienie badano wielokrotnie¹, choć często w niewielkich grupach. W wielu badaniach po pojedynczym masażu klasycznym lub relaksacyjnym² obserwowano niewielki spadek ciśnienia skurczowego i rozkurczowego oraz tętna. W przeglądach badań nad osobami z nadciśnieniem regularny masaż wiązał się z obniżeniem ciśnienia, ale autorzy podkreślali, że jakość badań jest ograniczona, a masaż nie może zastępować leczenia.
Ciekawe są też obserwacje dotyczące masażu głębokiego. W części badań bardzo intensywny, bolesny masaż tkanek głębokich nie obniżał ciśnienia, a u niektórych osób wręcz je podnosił, co tłumaczy się reakcją stresową na ból. To kolejny argument za tym, że skuteczny masaż nie musi boleć, zwłaszcza u osób z nadciśnieniem.

Przeczytaj: Czy masaż jest naprawdę zdrowy?

Masaż przy nadciśnieniu: na co uważamy?

Nadciśnienie nie jest przeciwwskazaniem do masażu, jeśli jest dobrze kontrolowane lekami lub stylem życia. Wymaga jednak kilku zasad.

• Spokojne tempo i umiarkowany nacisk. Bez bolesnych technik, które wywołują reakcję stresową.
• Ciepło z umiarem. Bardzo gorące okłady czy rytuały z gorącą czekoladą mogą u części osób wywołać wahania ciśnienia i zawroty głowy po zabiegu.
• Bez długiego leżenia z głową w dół. Przy leżeniu na brzuchu dbamy o wygodne ułożenie głowy.
• Powolne wstawanie. Leki na nadciśnienie zwiększają ryzyko zawrotów głowy po zmianie pozycji.
• Leki przyjęte jak zwykle. Nie odstawiaj leków przed masażem.

Masażu nie wykonujemy przy bardzo wysokim, nieleczonym lub nagle podwyższonym ciśnieniu, zwłaszcza z bólem głowy, zaburzeniami widzenia, bólem w klatce piersiowej czy dusznością. To sytuacje wymagające lekarza, a nie gabinetu masażu.

Masaż przy niskim ciśnieniu

Osoby z niskim ciśnieniem częściej odczuwają po masażu zawroty głowy, osłabienie czy mroczki przed oczami przy wstawaniu. Wynika to z tego, że i tak niskie ciśnienie dodatkowo lekko spada, a do tego dochodzi zmiana pozycji z leżącej na stojącą. Kilka prostych rzeczy pomaga:

• wypij szklankę wody przed masażem,
• nie przychodź na czczo,
• po masażu poleż chwilę dłużej,
• wstawaj etapami: najpierw na bok, potem siad, chwila ze stopami na podłodze, dopiero potem stanie,
• poruszaj stopami i dłońmi przed wstaniem, żeby pobudzić krążenie,
• unikaj gorącego prysznica zaraz po masażu.

Przeczytaj: Dlaczego po masażu czasem kręci się w głowie?

Leki, które warto zgłosić

Przy rozmowie przed masażem szczególnie ważne są leki obniżające ciśnienie, leki moczopędne, leki na serce, leki na prostatę, które rozszerzają naczynia, oraz leki uspokajające i nasenne. Wszystkie mogą nasilać spadek ciśnienia po zabiegu i zwiększać ryzyko zawrotów głowy przy wstawaniu. Nie oznacza to, że masaż jest niemożliwy. Oznacza tylko, że terapeutka będzie szczególnie pilnować spokojnego tempa i powolnego wstawania, a po zabiegu poprosi Cię, żebyś chwilę posiedziała przed wyjściem.

Jak bezpiecznie wstać ze stołu?

Moment wstawania to chwila, w której ciśnienie najłatwiej „ucieka”. Po kilkudziesięciu minutach leżenia krew rozkłada się inaczej niż w pozycji stojącej, a naczynia nóg są rozluźnione. Gdy gwałtownie wstajesz, krew na chwilę spływa w dół, a mózg dostaje jej mniej. Stąd zawroty głowy, pociemnienie przed oczami, czasem uczucie słabości.

1. Poleż chwilę po zakończeniu masażu, oddychając spokojnie.
2. Obróć się na bok i podeprzyj na ręce.
3. Usiądź ze stopami opuszczonymi na podłogę i posiedź pół minuty, minutę.
4. Poruszaj stopami w górę i w dół kilka razy, jak przy pedałowaniu.
5. Wstań powoli, trzymając się stołu lub ręki terapeutki.
6. Postój chwilę, zanim zaczniesz się ubierać.

Czy mierzyć ciśnienie przed masażem?

U większości osób nie ma takiej potrzeby. Pomiar ma sens w kilku sytuacjach: przy nadciśnieniu, które ostatnio było źle kontrolowane, po zmianie leków, przy chorobach serca, przy częstych zawrotach głowy oraz u kobiet w ciąży z problemami z ciśnieniem. Jeśli mierzysz ciśnienie w domu, zrób pomiar rano w dniu masażu i powiedz o wyniku terapeutce. Jeśli jest wyraźnie wyższe niż zwykle, zadzwoń przed wizytą.

Przeczytaj: Dlaczego wyczerpanie po masażu? Wyjaśniamy przyczyny

Jak samodzielnie sprawdzić, jak masaż działa na Twoje ciśnienie?

Jeśli masz domowy ciśnieniomierz i jesteś ciekawa, jak reagujesz na masaż, możesz zrobić prosty eksperyment przy domowym masażu albo po powrocie z gabinetu.

1. Odpocznij 5 minut w pozycji siedzącej, z ręką opartą na stole na wysokości serca.
2. Zmierz ciśnienie dwa razy w odstępie minuty i zapisz wyniki.
3. Po masażu, gdy już spokojnie siedzisz, zmierz ponownie w ten sam sposób.
4. Zmierz jeszcze raz po około godzinie.

Pojedynczy pomiar niewiele mówi, bo ciśnienie zmienia się z minuty na minutę. Ważna jest tendencja w kilku powtórzeniach. Nie zmieniaj leczenia na podstawie takich pomiarów, tylko pokaż je lekarzowi, jeśli coś Cię niepokoi.

Szczególne sytuacje

Ciąża

W ciąży ciśnienie bywa niższe, zwłaszcza w drugim trymestrze, a leżenie płasko na plecach w późniejszych tygodniach może powodować jego spadek przez ucisk macicy na duże naczynia. Dlatego masaż w ciąży wykonujemy na boku. Przy nadciśnieniu ciążowym masaż jest możliwy tylko po wyraźnej zgodzie lekarza.

Choroby serca

Przy niewydolności serca, zaburzeniach rytmu czy po zawale reakcje ciśnienia mogą być mniej przewidywalne, a niektóre masaże, jak limfatyczny, przesuwają płyny, co obciąża serce. Tu decyzję podejmuje lekarz, a masaż jest łagodny i krótszy.

Osoby starsze

Z wiekiem naczynia są mniej elastyczne, a regulacja ciśnienia przy zmianie pozycji wolniejsza. Stąd częstsze zawroty głowy przy wstawaniu. U seniorów wstawanie po masażu odbywa się zawsze powoli i z asekuracją.

Przeczytaj: Bezpieczne techniki masażu dla osób starszych

Mity o masażu i ciśnieniu

„Masaż zastąpi leki na nadciśnienie”

Nie. Spadek ciśnienia po masażu jest niewielki i krótkotrwały. Leki przepisane przez lekarza trzeba przyjmować zgodnie z zaleceniami, a masaż może być co najwyżej uzupełnieniem dbania o siebie.

„Masaż stóp reguluje ciśnienie przez punkty refleksologiczne”

Nie ma dowodów, że ucisk konkretnych punktów na stopie leczy nadciśnienie. Masaż stóp może natomiast odprężać, a odprężenie sprzyja chwilowemu spadkowi ciśnienia, tak jak przy innych spokojnych masażach.

„Przy nadciśnieniu nie wolno masować karku”

Wolno, ale z tyłu i z boku, na mięśniach, bez mocnego ucisku z przodu szyi, gdzie przebiegają tętnice szyjne. Zbyt mocny ucisk tej okolicy może wpływać na tętno i ciśnienie, dlatego jej się nie masuje.

„Skoro po masażu kręci mi się w głowie, to mam za wysokie ciśnienie”

Zwykle jest odwrotnie. Zawroty przy wstawaniu częściej wynikają z chwilowego spadku ciśnienia niż ze wzrostu.

Efekt białego fartucha i masaż

U części osób ciśnienie mierzone w gabinecie lekarskim jest wyższe niż w domu, bo sama wizyta wywołuje stres. Podobne zjawisko może dotyczyć pierwszej wizyty w gabinecie masażu: nowe miejsce, nowa osoba, rozbieranie się. Dlatego pierwszy masaż bywa mniej odprężający niż kolejne, a pomiar ciśnienia zaraz po wejściu do gabinetu niewiele mówi. Po kilku minutach rozmowy i spokojnego leżenia ciało zwykle się wycisza. Jeśli wiesz, że stresujesz się nowymi sytuacjami, powiedz o tym terapeutce. Pomoże wolniejszy początek masażu.

Kiedy przerwać masaż?

Masaż przerywamy natychmiast, jeśli w jego trakcie pojawi się:

• silny ból głowy, zwłaszcza nagły,
• ból lub ucisk w klatce piersiowej, duszność,
• kołatanie serca, uczucie nieregularnego bicia,
• zawroty głowy, mroczki przed oczami, nudności,
• drętwienie lub osłabienie ręki, zaburzenia mowy czy widzenia.

Większość tych objawów szybko mija po odpoczynku w wygodnej pozycji. Objawy ze strony serca czy objawy neurologiczne wymagają wezwania pomocy.

Masaż a stres i ciśnienie w dłuższej perspektywie

Przewlekły stres jest jednym z czynników, które sprzyjają podwyższonemu ciśnieniu. Masaż relaksacyjny nie leczy nadciśnienia, ale może być jednym z elementów radzenia sobie ze stresem, obok ruchu, snu, ograniczenia soli i alkoholu oraz leczenia zaleconego przez lekarza. Dla wielu osób regularna godzina spokoju na stole do masażu to także moment, w którym uczą się świadomie rozluźniać ciało, a tę umiejętność mogą potem wykorzystać w ciągu dnia.

Przeczytaj: Kiedy pojawiają się efekty masażu?

Co z tętnem?

Tętno zachowuje się podobnie jak ciśnienie. W trakcie spokojnego masażu zwykle zwalnia, czasem wyraźnie, zwłaszcza gdy ktoś zasypia na stole. Przy masażu bardzo intensywnym, bolesnym albo w stresie może przyspieszać. Niektóre osoby w trakcie masażu czują swoje bicie serca wyraźniej, szczególnie leżąc na brzuchu, kiedy klatka piersiowa jest dociśnięta do stołu. To zwykle nic groźnego. Jeśli jednak bicie serca staje się nieregularne lub bardzo szybkie i towarzyszy mu duszność, masaż trzeba przerwać.

Co jeść i pić przed masażem?

Przy wahaniach ciśnienia znaczenie ma także to, co dzieje się przed masażem. Lekki posiłek półtorej do dwóch godzin wcześniej zapobiega spadkom cukru i osłabieniu. Szklanka wody przed zabiegiem pomaga osobom z niskim ciśnieniem. Duża ilość kawy tuż przed masażem może utrudniać odprężenie. Alkoholu przed masażem nie pije się wcale, bo rozszerza naczynia, zaburza odczuwanie nacisku i zwiększa ryzyko zawrotów głowy przy wstawaniu.

Domowy masaż przy nadciśnieniu

Jeśli masujesz w domu kogoś z nadciśnieniem, zasady są proste: spokojne tempo, umiarkowany nacisk, bez ucisku z przodu szyi, bez bardzo gorących okładów. Po masażu osoba masowana powinna chwilę poleżeć i wstać powoli. Wieczorny, łagodny masaż pleców czy stóp może być przyjemnym sposobem na wyciszenie przed snem, a dobry sen również sprzyja prawidłowemu ciśnieniu.

Po masażu: kawa, alkohol, sauna?

Bezpośrednio po masażu najlepiej napić się wody. Kawa nie jest zakazana, ale u części osób podnosi ciśnienie i może zaburzyć odprężenie. Alkohol rozszerza naczynia i nasila spadki ciśnienia, więc po masażu lepiej z niego zrezygnować. Sauna i gorąca kąpiel zaraz po masażu dodatkowo rozszerzają naczynia, co sprzyja zawrotom głowy, dlatego lepiej odczekać kilka godzin.

Przeczytaj: Czego nie wolno robić po masażu?

Jak to wygląda w Sansarze?

Masaże wykonują u nas Joanna i Karolina, fizjoterapeutki. Przed masażem pytamy o choroby i leki, w tym o nadciśnienie i leki na ciśnienie. Przy nadciśnieniu proponujemy masaż spokojny, bez bolesnych technik i bardzo gorących rytuałów, a po zabiegu pomagamy powoli wstać. Między wizytami zostawiamy przerwę, więc nie musisz się spieszyć ze zejściem ze stołu. Jeśli masz pytania przed rezerwacją, zadzwoń: 505 072 545 lub 506 391 580.

W skrócie

Po typowym, spokojnym masażu ciśnienie krwi zwykle lekko spada, a nie rośnie. Może wzrosnąć przy bardzo bolesnym masażu i w stresie. Przy dobrze kontrolowanym nadciśnieniu masaż jest możliwy, ale łagodny, bez gorących rytuałów, z powolnym wstawaniem. Przy niskim ciśnieniu pomaga woda przed zabiegiem i wstawanie etapami. Bardzo wysokie, nieleczone ciśnienie to powód, żeby najpierw iść do lekarza.