Techniki masażu klasycznego — kiedy i dla kogo?

Masaż klasyczny wygląda z boku prosto: terapeutka przesuwa dłonie po plecach, czasem coś ugniata, czasem lekko oklepuje. W rzeczywistości to zestaw kilku wyraźnie różnych technik, z których każda działa trochę inaczej i ma swoje miejsce w przebiegu zabiegu. Znajomość tych technik pomaga zrozumieć, co dzieje się na stole, lepiej powiedzieć terapeutce, czego potrzebujesz, a także samodzielnie wykonać prosty masaż w domu. W tym artykule tworzymy mały atlas ruchów masażu klasycznego. Przy każdej technice opisujemy, jak wygląda, co się wtedy czuje, po co się ją stosuje i kiedy lepiej z niej zrezygnować. Pokazujemy też typową kolejność technik w masażu, różne akcenty dla różnych osób i trzy ruchy, których łatwo nauczyć się w domu.

Skąd się wziął masaż klasyczny?

Masaż klasyczny, nazywany też szwedzkim, ukształtował się w Europie w XIX wieku. Duże znaczenie miał szwedzki twórca systemu gimnastyki leczniczej Per Henrik Ling, który łączył ruch z pracą manualną. Holenderski lekarz Johann Mezger usystematyzował techniki i nadał im francuskie nazwy, które do dziś pojawiają się w podręcznikach: effleurage, czyli głaskanie, pétrissage, czyli ugniatanie, i tapotement, czyli oklepywanie. W Polsce masaż klasyczny rozwijał się w ramach fizjoterapii i jest podstawą, od której zaczyna się nauka masażu.
Dzięki tej wspólnej podstawie masaż klasyczny jest dość przewidywalny: niezależnie od gabinetu składa się z tych samych grup ruchów. Różnice wynikają z doświadczenia terapeutki, jej wyczucia i tego, jak dobiera techniki do konkretnej osoby. Dwie terapeutki mogą wykonać masaż złożony z dokładnie tych samych ruchów, a mimo to każdy z nich będzie odczuwany inaczej: inne tempo, inny rytm, inna kolejność, inne miejsca, w których zatrzymują się dłużej.

Atlas ruchów: siedem technik

1. Głaskanie

Jak wygląda: płaskie dłonie przesuwają się po skórze długimi, płynnymi ruchami, zwykle w kierunku serca.
Co czujesz: ciepło, spokój, rozprowadzanie oleju.
Po co: rozpoczęcie i zakończenie masażu, przejścia między obszarami, wyciszenie, rozgrzanie skóry, wstępna ocena napięć przez terapeutkę.
Kiedy unikać: rzadko; przy zmianach skórnych pomija się dany obszar.

2. Rozcieranie

Jak wygląda: opuszki palców, kciuki lub nasada dłoni wykonują małe, okrężne lub poprzeczne ruchy, przesuwając skórę względem głębszych warstw.
Co czujesz: wyraźny, punktowy nacisk, czasem „dobry ból” w napiętym miejscu.
Po co: praca przy przyczepach mięśni, wokół stawów, w miejscach zgrubień i napięć, na przykład przy łopatkach czy wzdłuż kręgosłupa.
Kiedy unikać: na świeżych urazach, bliznach przed pełnym wygojeniem, żylakach.

3. Ugniatanie

Jak wygląda: dłonie chwytają mięsień, unoszą go i ugniatają, trochę jak przy wyrabianiu ciasta.
Co czujesz: głębokie rozluźnienie, czasem intensywne w bardzo napiętych mięśniach.
Po co: praca z mięśniami: rozluźnienie, poprawa ukrwienia, zmniejszenie uczucia sztywności. To jedna z najważniejszych technik przy bólu mięśniowym.
Kiedy unikać: przy bardzo cienkiej skórze, kruchych naczyniach, lekach przeciwkrzepliwych trzeba mocno ograniczyć siłę.

4. Oklepywanie

Jak wygląda: rytmiczne, szybkie uderzenia krawędziami dłoni, złożonymi dłońmi lub luźnymi pięściami.
Co czujesz: pobudzenie, mrowienie, odświeżenie.
Po co: pobudzenie mięśni i skóry, na przykład w masażu sportowym przed wysiłkiem, czasem na zakończenie pracy na danym obszarze.
Kiedy unikać: przy osteoporozie, na okolicy nerek, przy bólu ostrym, u osób starszych z kruchą skórą, przy masażu relaksacyjnym, który ma wyciszać.

5. Wibracja

Jak wygląda: dłoń lub palce wprawiają tkanki w drobne, szybkie drgania, bez odrywania od skóry.
Co czujesz: delikatne drżenie, które rozchodzi się w głąb.
Po co: rozluźnienie, czasem pobudzenie, w zależności od tempa i siły.
Kiedy unikać: rzadko, ale przy świeżych urazach się jej nie stosuje.

6. Roztrząsanie

Jak wygląda: terapeutka chwyta kończynę lub mięsień i lekko nim potrząsa.
Co czujesz: rozluźnienie, „luz” w mięśniach.
Po co: rozluźnienie dużych grup mięśni, na przykład ud czy łydek, często po pracy ugniataniem.
Kiedy unikać: przy bólu stawów i świeżych urazach.

7. Wałkowanie

Jak wygląda: fałd skóry jest unoszony między palcami i przesuwany jak wałek.
Co czujesz: intensywne, czasem nieprzyjemne ciągnięcie skóry, zwłaszcza tam, gdzie tkanki są „przyklejone”.
Po co: poprawa przesuwalności skóry względem głębszych warstw, np. na plecach.
Kiedy unikać: przy cienkiej, delikatnej skórze, po zabiegach dermatologicznych, przy zmianach skórnych.

Przeczytaj: Czy dobry masaż boli?

Wszystkie techniki w jednej tabeli

W jakiej kolejności? Typowy przebieg masażu pleców

Techniki nie są wykonywane przypadkowo. Masaż ma zwykle swoją logikę: od powierzchni w głąb i z powrotem.

1. Głaskanie na całych plecach: rozprowadzenie oleju, rozgrzanie, pierwszy kontakt.
2. Rozcieranie wzdłuż kręgosłupa i przy łopatkach: wyszukiwanie napięć.
3. Ugniatanie barków, mięśni wzdłuż kręgosłupa i lędźwi: główna praca.
4. Rozcieranie punktowe w najbardziej napiętych miejscach.
5. Wibracja lub roztrząsanie, jeśli są potrzebne.
6. Oklepywanie, tylko gdy celem jest pobudzenie.
7. Głaskanie na zakończenie: wyciszenie.

Ta kolejność może się powtarzać kilka razy na różnych obszarach. Doświadczona terapeutka przechodzi między technikami płynnie, więc osoba na stole zwykle nie zauważa „zmiany techniki”, tylko zmianę odczucia.

Różne akcenty dla różnych osób

Te same techniki składają się na zupełnie różne masaże, w zależności od tego, kto leży na stole.

Przeczytaj: Masaż relaksacyjny czy leczniczy: co lepsze dla Ciebie?

Pobudzić czy wyciszyć? Tempo zmienia wszystko

Ta sama technika może działać zupełnie inaczej w zależności od tempa i siły. Powolne, głębokie ugniatanie rozluźnia i wycisza. Szybkie, krótkie ugniatanie pobudza. Wolne głaskanie usypia, szybkie odświeża. Dlatego masaż przed ważnym spotkaniem czy zawodami wygląda inaczej niż masaż wieczorny po trudnym dniu, choć składa się z tych samych ruchów.
Jeśli po masażu musisz wrócić do pracy lub prowadzić samochód, powiedz o tym przed zabiegiem. Terapeutka może zakończyć masaż nieco żywszym tempem, żeby nie wyjść ze stołu zbyt sennie. Jeśli to masaż na koniec dnia, zakończenie będzie długie i spokojne. To niewielka zmiana, która sprawia, że masaż lepiej pasuje do Twojego dnia.

Jak techniki działają na ciało?

Masaż klasyczny działa na kilka sposobów jednocześnie. Ucisk i ruch tkanek pobudzają receptory w skórze i mięśniach, co może zmniejszać odczuwanie bólu i obniżać napięcie mięśni. Masaż lokalnie poprawia ukrwienie, co widać po zaróżowionej skórze i czuć jako ciepło. Spokojne techniki, takie jak głaskanie, wyciszają układ nerwowy, a pobudzające, jak oklepywanie, działają odwrotnie. Badania nad masażem w bólu pleców¹ czy karku wskazują na krótkotrwałe zmniejszenie bólu i poprawę samopoczucia, choć jakość wielu z nich jest ograniczona.
Część efektów masażu to także zmiana w tym, jak odczuwasz własne ciało: po masażu łatwiej zauważyć, że barki są uniesione czy szczęka zaciśnięta, i świadomie je rozluźnić.

Pierwszy masaż klasyczny: czego się spodziewać?

Jeśli to Twój pierwszy masaż, wizyta zacznie się od kilku pytań: co boli, od kiedy, jakie masz choroby, czy przyjmujesz leki, jaki nacisk lubisz. Potem terapeutka wyjdzie lub odwróci się, a Ty rozbierzesz się do bielizny i położysz na brzuchu pod ręcznikiem. Na miejscu dostaniesz jednorazową bieliznę, jeśli wolisz z niej skorzystać. W leżance jest otwór na twarz, dzięki któremu szyja nie jest skręcona.
Masaż zaczyna się od głaskania. Po kilku minutach poczujesz pierwsze mocniejsze techniki. Jeśli coś jest za mocne, powiedz od razu, nie czekaj do końca. W połowie masażu całego ciała terapeutka poprosi Cię o odwrócenie się na plecy, przytrzymując ręcznik. Po zakończeniu masz chwilę, żeby spokojnie poleżeć i wstać. To wszystko. Nie musisz niczego umieć ani wiedzieć, a każde pytanie jest w porządku.

Przeczytaj: Co warto wiedzieć przed pierwszym masażem?

Co czujesz po masażu klasycznym?

Zaraz po masażu najczęściej: ciepło, rozluźnienie, lekkość, czasem senność. Skóra może być zaróżowiona w miejscach intensywniejszej pracy. Następnego dnia mięśnie, nad którymi terapeutka pracowała mocniej, mogą być lekko tkliwe, podobnie jak po treningu. To normalne i mija w ciągu doby lub dwóch². Pij wodę, ruszaj się spokojnie i nie planuj ciężkiego treningu tego samego dnia. Jeśli tkliwość jest silna albo pojawiają się siniaki, przy kolejnej wizycie poproś o łagodniejszy nacisk.

Przeczytaj: Masaż tkanek głębokich — co to jest, czy boli i dla kogo?

Jak rozmawiać z terapeutką o technikach?

Nie musisz znać nazw technik, żeby dobrze się dogadać, ale kilka prostych sformułowań pomaga.

• „Mocniej” lub „delikatniej” dotyczy siły nacisku.
• „To miejsce jest bardzo wrażliwe” pomaga terapeutce zmienić technikę, na przykład z rozcierania na ugniatanie.
• „Nie lubię oklepywania” to całkowicie w porządku. Można się bez niego obejść.
• „Chcę się bardziej odprężyć” oznacza więcej głaskania i spokojnego ugniatania.
• „Tu najbardziej boli” kieruje uwagę na obszar, który wymaga dokładniejszej pracy.

Trzy techniki do nauczenia w domu

Nie każdą technikę warto stosować w domu bez przygotowania, ale trzy podstawowe są proste i bezpieczne.

1. Głaskanie. Połóż płasko dłonie na plecach partnera, przesuwaj je powoli od lędźwi w górę, wzdłuż kręgosłupa, a następnie na boki i z powrotem w dół. Rytm spokojny, nacisk lekki. To podstawa każdego domowego masażu.
2. Ugniatanie barków. Stań za siedzącą osobą, chwyć mięśnie barków między kciuki a pozostałe palce i spokojnie je ugniataj, przesuwając się od szyi w stronę ramion. Pytaj o nacisk.
3. Rozcieranie wzdłuż kręgosłupa. Kciukami wykonuj małe kółka po obu stronach kręgosłupa, nie na samych kręgach, od lędźwi w stronę karku.

Oklepywanie, wałkowanie i głębokie rozcieranie lepiej zostawić profesjonalistom. Zbyt mocne lub źle wykonane potrafią bardziej podrażnić niż pomóc.

Przeczytaj: Jaki jest najprostszy masaż domowy?

Najczęstsze błędy w domowym masażu

• Za dużo siły od początku. Mięśnie potrzebują kilku minut głaskania, zanim zniosą mocniejszą pracę. Zaczynanie od mocnego ugniatania sprawia, że ciało się broni.
• Masowanie kości. Ucisk na kręgosłup, łopatki czy obojczyki jest nieprzyjemny i nic nie daje. Pracuje się na mięśniach obok kości.
• Za mało oleju lub za dużo. Przy za małej ilości skóra ciągnie, przy za dużej dłonie się ślizgają i trudno ugniatać. Wystarczy tyle, by dłonie płynnie się przesuwały.
• Zimne dłonie. Rozgrzej je przed masażem, na przykład pod ciepłą wodą lub pocierając o siebie.
• Brak pytań. W domu łatwo zapomnieć, że osoba masowana może czuć coś innego, niż się wydaje. Pytaj o nacisk co kilka minut.
• Masowanie na kanapie w niewygodnej pozycji. Garbienie się męczy osobę masującą i odbija się na jakości masażu. Lepiej usiąść obok leżącej osoby na łóżku lub masować ją siedzącą na krześle.

Masaż klasyczny a inne masaże z cennika

Techniki masażu klasycznego są podstawą wielu innych zabiegów. W masażu sportowym stosuje się je z innym tempem i akcentem: przed wysiłkiem więcej pobudzenia, po wysiłku więcej rozluźnienia. W masażu relaksacyjnym dominuje głaskanie i spokojne ugniatanie, a znika oklepywanie. W masażu leczniczym techniki są te same co w klasycznym, ale dobiera się je pod konkretny problem, po rozmowie i ocenie. W masażach orientalnych, takich jak balijski czy lomi lomi, pojawiają się inne ruchy, na przykład praca przedramieniem czy akupresura, ale wiele elementów, takich jak głaskanie i ugniatanie, jest wspólnych.
Dlatego w naszym cenniku masaż klasyczny i leczniczy występują razem: technika jest ta sama, różni się cel i sposób prowadzenia wizyty.

Przeczytaj: Masaż klasyczny całościowy czy częściowy?

Ile trwa nauka masażu klasycznego?

Podstaw technik można nauczyć się na kursie w kilka dni, ale dobry masaż wymaga dużo więcej. W Polsce zawodu technika masażysty uczy się w szkołach policealnych, a masaż jest też częścią studiów fizjoterapeutycznych, które obejmują między innymi anatomię, fizjologię i ocenę funkcjonalną. Różnica nie polega na tym, czy ktoś zna nazwy technik, tylko na tym, czy potrafi je dobrać do osoby, rozpoznać przeciwwskazania i wyczuć reakcję tkanek pod dłonią. Tego uczy dopiero praktyka, często wiele lat pracy z różnymi osobami.

Przeczytaj: Kto może wykonywać profesjonalny masaż?

Kiedy masaż klasyczny jest dobrym wyborem?

• Przy bólu i napięciu mięśni karku, barków, pleców, nóg.
• Przy zmęczeniu po pracy siedzącej lub stojącej.
• Po wysiłku fizycznym, w ramach regeneracji.
• Jako pierwszy masaż w życiu, bo jest przewidywalny i łatwo go dopasować.
• Profilaktycznie, raz na kilka tygodni.

Przeciwwskazania są takie jak przy innych masażach: gorączka, świeże urazy, zakrzepica, ostre stany zapalne, niektóre choroby skóry. W razie wątpliwości lepiej zapytać przed rezerwacją.

Masaż klasyczny w Sansarze

Masaż klasyczny / leczniczy wykonują u nas dwie fizjoterapeutki, Joanna i Karolina, w gabinecie przy ul. 5 Lipca 46 w Szczecinie. Dobierają techniki do Ciebie: więcej spokojnego ugniatania przy stresie, więcej pracy punktowej przy konkretnym bólu, bez oklepywania, jeśli go nie lubisz.

Słowniczek w siedmiu zdaniach

Głaskanie otwiera i zamyka masaż. Rozcieranie szuka i rozluźnia punktowe napięcia. Ugniatanie to główna praca z mięśniem. Oklepywanie pobudza, więc nie pasuje do każdego masażu. Wibracja rozluźnia drobnym drżeniem. Roztrząsanie daje luz dużym mięśniom. Wałkowanie uwalnia skórę przyklejoną do głębszych warstw.