Leżysz na stole, dłonie terapeutki przesuwają się po plecach, a po kilku minutach oddech zwalnia, myśli przestają gonić i robi się przyjemnie ciężko. Co właściwie dzieje się wtedy w ciele? Masaż działa jednocześnie na skórę, mięśnie, krążenie, układ nerwowy, oddech i emocje. W tym artykule przechodzimy przez masaż z perspektywy ciała. Najpierw pokazujemy, co dzieje się w kolejnych minutach typowego godzinnego masażu, potem omawiamy po kolei sześć układów, na które masaż wpływa, i oddzielamy to, co wiadomo z badań, od popularnych uproszczeń. Na końcu podpowiadamy, co Ty możesz robić w trakcie masażu, żeby zadziałał jak najlepiej. To artykuł o tym, co dzieje się w środku. O tym, jak przebiega wizyta od strony organizacyjnej, piszemy w artykule dla osób przed pierwszym masażem.
| Etap | Co robi terapeutka | Co dzieje się w ciele |
|---|---|---|
| Pierwsze minuty | długie, spokojne ruchy, rozprowadzanie oleju | skóra się rozgrzewa, uwaga przenosi się na dotyk, ciało „ocenia”, czy jest bezpiecznie |
| Około 5–15 minut | stopniowe pogłębianie nacisku | oddech zwalnia, tętno spada, mięśnie zaczynają się rozluźniać |
| Środek masażu | praca na napiętych miejscach | w punktach napięcia odczuwalny wyraźny nacisk, potem mięknięcie tkanek, często senność |
| Zmiana pozycji | odwrócenie na plecy | krótkie „wybudzenie”, potem szybki powrót do odprężenia |
| Ostatnie minuty | spokojne, wyciszające ruchy | głębokie rozluźnienie, ciężkość, czasem drzemka |
| Po zakończeniu | czas na odpoczynek | lekko obniżone ciśnienie, ciepło, uczucie lekkości |
To typowy przebieg spokojnego masażu klasycznego lub relaksacyjnego. Przy masażu sportowym przed wysiłkiem czy intensywnym masażu leczniczym niektóre etapy wyglądają inaczej.
Skóra jest największym narządem czucia. Ma miliony receptorów, które rozpoznają dotyk, nacisk, rozciąganie, ciepło i zimno. Pierwsze ruchy masażu docierają właśnie do nich. Spokojny, pewny dotyk odbierany jest jako bezpieczny, co samo w sobie zaczyna wyciszać organizm. Pod wpływem masażu zwiększa się przepływ krwi w naczyniach skóry, dlatego skóra robi się ciepła i lekko zaróżowiona. Olej zmniejsza tarcie i pozwala na płynne ruchy, a część z niego wnika w naskórek, nawilżając go.
Mięśnie, które przez cały dzień pracowały w napięciu, pod wpływem ucisku, ugniatania i rozcierania stopniowo się rozluźniają. Na początku w miejscach napięcia czuć wyraźny opór, czasem tkliwość. Po chwili pracy tkanki „miękną” pod dłońmi terapeutki. Częściowo jest to efekt mechaniczny, a w dużej mierze efekt nerwowy: mięsień dostaje sygnał, że może przestać się bronić.
Popularne stwierdzenia, że masaż „rozbija zrosty” czy „rozpuszcza węzły”, są dużym uproszczeniem. Badania sugerują, że zmiany odczuwane pod dłońmi mają związek głównie z tym, jak układ nerwowy reguluje napięcie mięśni, a nie z fizycznym „rozbijaniem” czegoś w tkance. Efekt jest jednak prawdziwy i dobrze odczuwalny.
Przeczytaj: Techniki masażu klasycznego — kiedy i dla kogo?
Masaż lokalnie zwiększa przepływ krwi w skórze i mięśniach, co odczuwamy jako ciepło. Spokojne, rytmiczne ruchy w kierunku serca mogą wspierać odpływ krwi żylnej i chłonki, dlatego po masażu nóg wiele osób czuje, że są lżejsze. Jednocześnie wyciszenie układu nerwowego sprawia, że ciśnienie krwi i tętno zwykle nieznacznie spadają. Dlatego po masażu warto wstawać powoli.
Przeczytaj: Czy ciśnienie krwi rośnie po masażu?
To prawdopodobnie najważniejszy element działania masażu. Autonomiczny układ nerwowy ma dwie części: jedna przygotowuje do działania, druga odpowiada za odpoczynek i regenerację. Spokojny dotyk, ciepło, wolny rytm i poczucie bezpieczeństwa przesuwają równowagę w stronę odpoczynku. Zwalnia tętno, wydłuża się oddech, rozluźniają mięśnie, a wiele osób zaczyna się czuć senna. Sygnały z receptorów dotyku mogą też wyciszać przewodzenie bólu na poziomie rdzenia kręgowego, co tłumaczy, dlaczego ból maleje w trakcie masażu.
Część popularnych wyjaśnień, na przykład o dużym spadku hormonów stresu czy wyraźnym wzroście „hormonów szczęścia”, nie ma jednoznacznego potwierdzenia w badaniach1. Pewne jest jednak to, co odczuwa większość osób: wyraźne wyciszenie.
Oddech jest dobrym wskaźnikiem tego, co dzieje się w ciele. Na początku masażu bywa płytki i szybki, zwłaszcza u osób zestresowanych. W miarę rozluźnienia zwalnia i pogłębia się, a wydech staje się dłuższy. Terapeutka często obserwuje oddech, żeby ocenić, czy nacisk jest odpowiedni. Wstrzymywanie oddechu przy ucisku to sygnał, że jest za mocno. Przy masażu pleców i klatki piersiowej rozluźnienie mięśni oddechowych sprawia, że po zabiegu łatwiej wziąć pełny wdech.
Masaż to dotyk, a dotyk jest silnie związany z emocjami. Dla większości osób masaż oznacza spokój, odprężenie i przyjemność. Czasem jednak w trakcie pojawia się wzruszenie, smutek, łzy albo nagła ulga. Zdarza się to częściej w trudnych okresach życia, przy dużym stresie czy żałobie. Nie oznacza to, że coś jest nie tak. To naturalna reakcja na wyciszenie i życzliwy kontakt. Terapeutki znają takie sytuacje i nie trzeba się ich wstydzić.
Jednym z najczęściej opisywanych mechanizmów jest tak zwana teoria bramki kontrolnej bólu. W uproszczeniu: w rdzeniu kręgowym sygnały o dotyku i nacisku konkurują z sygnałami bólowymi. Gdy do rdzenia płynie dużo przyjemnych bodźców dotykowych, część sygnałów bólowych zostaje wyciszona, zanim dotrze do mózgu. To dlatego odruchowo rozcieramy uderzone miejsce i dlatego masaż bolącego karku przynosi ulgę już w trakcie. Do tego dochodzi rozluźnienie mięśni i ogólne wyciszenie, które obniżają wrażliwość na ból. Efekt jest najsilniejszy w trakcie i zaraz po masażu, a przy regularnych wizytach może utrzymywać się dłużej.
W niektórych miejscach masaż bywa nieprzyjemny, zwłaszcza tam, gdzie mięśnie są przewlekle napięte lub przeciążone. Często są to okolice łopatek, kark, lędźwie, łydki czy boczna strona ud. Tkliwość w tych punktach jest normalna i zwykle maleje w trakcie pracy. Inaczej jest z ostrym, przeszywającym bólem, drętwieniem czy uczuciem prądu. To sygnał, że nacisk jest za mocny albo terapeutka trafiła w okolicę nerwu, i trzeba od razu o tym powiedzieć.
Przeczytaj: Dlaczego masaż może boleć?
Wiele osób zasypia w trakcie masażu, często już po kilkunastu minutach. To naturalny efekt przestawienia układu nerwowego w tryb odpoczynku, ciepła i spokojnego rytmu. Krótka drzemka na stole nie przeszkadza w masażu, a wręcz pozwala ciału jeszcze głębiej się rozluźnić. Terapeutka obudzi Cię delikatnie, gdy trzeba będzie zmienić pozycję. Senność może utrzymać się także po masażu, dlatego dłuższe zabiegi najlepiej planować na koniec dnia.
Działanie masażu nie kończy się wraz z ostatnim ruchem terapeutki. Przez kilka godzin po zabiegu ciało pozostaje rozluźnione, ciepłe, często senne, a ciśnienie i tętno mogą być nieco niższe niż zwykle. Mięśnie, nad którymi terapeutka pracowała mocniej, następnego dnia mogą być lekko tkliwe, jak po treningu. Wiele osób zauważa też, że w noc po masażu śpi spokojniej. Te efekty stopniowo się wygaszają, a ich trwałość zależy od tego, co robisz po masażu i jak często wracasz.
Przeczytaj: Czego nie wolno robić po masażu?
| Twierdzenie | Stan wiedzy |
|---|---|
| Masaż wycisza układ nerwowy, zwalnia tętno | dobrze udokumentowane |
| Masaż zmniejsza odczuwanie bólu | dobrze udokumentowane w krótkim okresie |
| Masaż zwiększa lokalne ukrwienie | tak |
| Masaż „rozbija zrosty i węzły” | uproszczenie, zmiany wynikają głównie z regulacji napięcia przez układ nerwowy |
| Masaż „wypłukuje toksyny” | brak dowodów |
| Masaż usuwa kwas mlekowy z mięśni | mit, kwas mlekowy znika sam szybko po wysiłku |
| Masaż wyraźnie obniża hormony stresu | wyniki niejednoznaczne |
Przeczytaj: Czy masaż jest naprawdę zdrowy?
Na odczucia w trakcie masażu wpływa też pozycja. Leżąc na brzuchu z twarzą w otworze leżanki, łatwo się wyciszyć, ale po dłuższym czasie może pojawić się uczucie ucisku na twarzy czy zatkanego nosa. Leżąc na plecach, z wałkiem pod kolanami, odciążasz lędźwie. Na boku, z poduszką między kolanami, wygodnie leży się w ciąży i przy bólu szyi. Jeśli w którejś pozycji jest Ci niewygodnie, powiedz o tym. Drobna zmiana ułożenia często sprawia, że ciało znacznie łatwiej się rozluźnia.
Przeczytaj: Jak leżeć podczas masażu?
Temperatura w pomieszczeniu wpływa na to, co dzieje się w ciele podczas masażu. W ciepłym gabinecie mięśnie łatwiej się rozluźniają, a naczynia skóry są rozszerzone, co sprzyja odprężeniu. W chłodzie ciało odruchowo się spina, a uwaga ucieka w stronę marznących stóp czy ramion. Dlatego w dobrym gabinecie jest wyraźnie cieplej niż w zwykłym pokoju, a części ciała, które nie są akurat masowane, przykrywa się ręcznikiem. Jeśli mimo to jest Ci zimno, powiedz o tym, bo zimno skutecznie przeszkadza w odprężeniu.
Wiele osób opisuje, że w trakcie masażu „głowa się wyłącza”. Na co dzień uwaga skacze między sprawami, wiadomościami i planami. Podczas masażu dostaje jeden, wyraźny, przyjemny bodziec: dotyk. Skupienie na odczuciach z ciała naturalnie wycisza gonitwę myśli, podobnie jak w ćwiczeniach uważności. Do tego dochodzi brak ekranów, cisza i rytm, który działa usypiająco. Nie trzeba niczego robić, żeby to zadziałało. Wystarczy pozwolić sobie leżeć i czuć.
Nie każdy masaż działa na ciało tak samo. Masaż relaksacyjny najsilniej wycisza układ nerwowy. Masaż leczniczy skupia się na mięśniach i często daje wyraźne odczucia w punktach napięcia. Masaż sportowy przed wysiłkiem jest szybszy i bardziej pobudzający. Masaż limfatyczny jest bardzo lekki i działa głównie na odpływ płynów. Masaże twarzy pracują na drobnych mięśniach i skórze. W każdym z nich jednak wspólny jest efekt spokojnego dotyku na układ nerwowy.
Przeczytaj: Masaż relaksacyjny czy leczniczy?
Na to, co poczujesz w trakcie masażu, wpływa więcej rzeczy, niż mogłoby się wydawać. Znaczenie ma Twój stan tego dnia: zmęczenie, stres, głód, pora dnia. Liczy się atmosfera: ciepło, cisza, wygodne ułożenie, poczucie bezpieczeństwa. Ważne jest też zaufanie do osoby, która masuje. Jeśli przez cały masaż zastanawiasz się, czy terapeutka wie, co robi, trudno się rozluźnić. Dlatego ten sam masaż, wykonany przez tę samą osobę, może być odbierany różnie w różne dni. Dlatego też do tej samej terapeutki wraca się chętniej: ciało szybciej „wie”, że może odpuścić.
U osób, które od dawna żyją w dużym napięciu, pierwsze minuty masażu bywają trudniejsze. Ciało jest przyzwyczajone do czujności i nie od razu „wierzy”, że może odpuścić. Mięśnie są twarde, oddech płytki, myśli wracają do spraw z pracy. Zwykle po kilkunastu minutach coś się zmienia: oddech się wydłuża, a ciało nagle staje się cięższe. Przy kolejnych wizytach ten moment przychodzi coraz szybciej. To jeden z powodów, dla których regularne masaże działają lepiej niż pojedyncze, rzadkie wizyty.
U osób, które dużo trenują, mięśnie często są mocne i gęste, a niektóre partie, na przykład łydki czy uda, przewlekle napięte. W trakcie masażu sportowego czy leczniczego takie mięśnie potrzebują więcej czasu i wyraźniejszego nacisku, zanim się rozluźnią. Ciało osób aktywnych zwykle dobrze reaguje na masaż, a efekty, takie jak mniejsza bolesność po treningu, odczuwa się już następnego dnia.
Przeczytaj: Masaż po treningu
W trakcie masażu terapeutka cały czas zbiera informacje. Wyczuwa, gdzie mięśnie są twarde i napięte, a gdzie miękkie. Zauważa różnice między stroną prawą i lewą, na przykład gdy jeden bark jest wyraźnie bardziej napięty. Obserwuje reakcje: drgnięcia, wstrzymany oddech, zaczerwienienie skóry. Na tej podstawie dopasowuje nacisk, tempo i czas pracy w danym miejscu. Doświadczona terapeutka potrafi też zauważyć sytuacje, które wymagają uwagi lekarza, na przykład nietypowe zgrubienie czy obrzęk, i powiedzieć o tym po masażu.
Masaże wykonują Joanna i Karolina, obie z wykształceniem fizjoterapeutycznym, więc znają anatomię i fizjologię nie tylko z praktyki, ale i z wykształcenia. W trakcie masażu pytamy o nacisk, obserwujemy reakcje i dopasowujemy pracę. Między wizytami zostawiamy przerwę, więc po zabiegu masz czas, żeby spokojnie wrócić do siebie. Gabinet znajduje się przy ul. 5 Lipca 46 w Szczecinie.
Podczas masażu ciało przechodzi od czujności do odpoczynku: skóra się rozgrzewa, mięśnie miękną, oddech zwalnia, tętno i ciśnienie lekko spadają, a ból maleje. Najważniejszą rolę gra układ nerwowy, który pod wpływem spokojnego dotyku przełącza się w tryb regeneracji. Burczenie w brzuchu, senność, emocje i uczucie zimna to normalne reakcje. Ty możesz pomóc, oddychając spokojnie i mówiąc o nacisku.
Plecy, kark, całe ciało — od 110 zł. Kupisz online albo zarezerwujesz termin w Booksy.
Masaż miał przynieść ulgę, a tymczasem w trakcie zabiegu niektóre miejsca bolą, a następnego dnia mięśnie są obolałe jak po treningu. Dlaczego tak się dzieje? Czy to normalne? I kiedy ból po…
Przeczytaj więcej →
Pierwszy masaż w życiu potrafi budzić sporo pytań i trochę obaw. Co mam ze sobą zabrać? Czy trzeba się całkiem rozebrać? Co, jeśli będzie bolało, łaskotało albo zasnę? Czy wypada powiedzieć, że…
Przeczytaj więcej →
Masaż czekoladą to relaksacyjny masaż całego ciała, w którym zamiast zwykłego oleju używa się ciepłej, rozpuszczonej czekolady. W gabinecie przy ul. 5 Lipca w Szczecinie jest to naturalna gorzka czekolada o zawartości…
Przeczytaj więcej →Pierwszy raz na masażu albo w nowym miejscu? Tak wygląda wizyta u nas — od wejścia do wyjścia.
Pytamy, jak się dziś czujesz, co boli i jaki nacisk lubisz. Masaż układamy pod Ciebie, nie pod schemat.
Ciepłe światło, ręczniki i jednorazowa bielizna czekają na miejscu.
W każdej chwili możesz powiedzieć „mocniej” albo „delikatniej” — to Twój czas.
Między wizytami zostawiamy przerwę, więc nikt Cię nie pogania. Jest chwila na herbatę.
Trafiasz do tej samej terapeutki, która pamięta, co Ci pomogło i co lubisz.