Kiedy masowanie kręgosłupa szyjnego jest zakazane?

Ból karku to jeden z najczęstszych powodów wizyt w gabinecie masażu. W ogromnej większości przypadków wynika z napiętych mięśni: długiego siedzenia przy komputerze, pochylania się nad telefonem, stresu, złej poduszki. Masaż przynosi wtedy wyraźną ulgę. Szyja jest jednak miejscem szczególnym. Przez niewielką przestrzeń przechodzą rdzeń kręgowy, nerwy do rąk, tętnice zaopatrujące mózg i drogi oddechowe. Dlatego są sytuacje, w których masaż kręgosłupa szyjnego jest wykluczony, oraz takie, w których jest możliwy, ale bardzo ostrożny. W tym artykule wyjaśniamy różnicę między masażem karku a manipulacją kręgosłupa, podajemy listę objawów alarmowych, przy których masażu się nie robi, omawiamy choroby i stany wymagające ostrożności i pokazujemy bezpieczny automasaż karku na co dzień.

Szyja w pigułce: co jest w środku?

Kręgosłup szyjny składa się z siedmiu kręgów. Dwa najwyższe są wyjątkowe: pierwszy, zwany szczytowym, podtrzymuje czaszkę, a drugi, obrotowy, pozwala na większość ruchów obrotowych głowy. W kanale kręgowym biegnie rdzeń kręgowy, a między kręgami wychodzą nerwy, które sterują barkami, rękami i dłońmi. Przez otwory w kręgach szyjnych przechodzą tętnice kręgowe, które razem z tętnicami szyjnymi z przodu szyi zaopatrują mózg w krew.
Wokół tych struktur leży kilka warstw mięśni: od głębokich, drobnych mięśni przy samych kręgach, po duże mięśnie powierzchowne, takie jak czworoboczny, który ciągnie się od potylicy po łopatki i barki. To właśnie te powierzchowne i średnie warstwy masuje się przy bólu karku. Głowa waży kilka kilogramów, a przy pochyleniu nad telefonem mięśnie karku muszą utrzymać znacznie większe obciążenie. Nic dziwnego, że po całym dniu bolą.

Masaż karku a manipulacja kręgosłupa: to nie to samo

To rozróżnienie jest kluczowe, bo wiele obaw związanych z „masowaniem szyi” dotyczy w rzeczywistości czegoś innego.

W literaturze medycznej opisywano rzadkie przypadki rozwarstwienia tętnic szyjnych i kręgowych w czasowym związku z manipulacjami kręgosłupa szyjnego¹. Nie wiadomo do końca, czy to manipulacja powoduje problem, czy też osoby z początkującym rozwarstwieniem, które daje ból szyi, szukają pomocy u terapeuty. Tak czy inaczej, w masażu karku nie wykonuje się gwałtownych ruchów głową ani „strzelania” kręgosłupem.

Objawy alarmowe: wtedy nie masujemy, tylko szukamy lekarza

Jeśli bólowi szyi towarzyszy którykolwiek z poniższych objawów, masaż jest wykluczony do czasu konsultacji lekarskiej. Część z nich wymaga pilnej pomocy.

• Nagły, bardzo silny ból szyi lub głowy, inny niż wszystkie wcześniejsze, zwłaszcza po urazie, gwałtownym ruchu czy nawet bez przyczyny.
• Zawroty głowy, podwójne widzenie, zaburzenia mowy lub połykania, opadanie kącika ust, nagłe osłabienie lub drętwienie połowy ciała.
• Drętwienie, mrowienie lub osłabienie siły rąk, zwłaszcza obu, problemy z chwytaniem, niezgrabność dłoni.
• Zaburzenia chodu i równowagi pojawiające się razem z bólem szyi.
• Ból szyi z gorączką i sztywnością karku, przy której trudno przygiąć brodę do klatki piersiowej.
• Ból po urazie: wypadek samochodowy, upadek, uderzenie głową.
• Ból nocny, niezależny od pozycji, z utratą masy ciała lub historią choroby nowotworowej.

Przy objawach neurologicznych pojawiających się nagle, takich jak zaburzenia mowy, widzenia czy osłabienie połowy ciała, dzwoni się na numer alarmowy 112. To mogą być objawy udaru.

Przeczytaj: Kiedy nie robić masażu?

Choroby i stany wymagające ostrożności

Dlaczego w RZS szczególnie uważamy na szyję?

Reumatoidalne zapalenie stawów może obejmować także stawy kręgosłupa szyjnego, zwłaszcza połączenie pierwszego i drugiego kręgu². Z czasem więzadła stabilizujące to połączenie słabną, a kręgi mogą się względem siebie przemieszczać. Przez długi czas nie daje to wyraźnych objawów, a gwałtowny ruch głową, mocne rozciąganie czy manipulacja mogą być wtedy niebezpieczne. Dlatego u osób z RZS masaż karku jest spokojny, a głowa dobrze podparta i nieruchoma. Jeśli masz RZS i pojawiają się bóle karku z drętwieniem rąk lub bóle głowy z tyłu, powiedz o tym reumatologowi.

Przeczytaj: Masaż w reumatoidalnym zapaleniu stawów

Dyskopatia i „rwa barkowa”

Zmiany w krążkach międzykręgowych kręgosłupa szyjnego są bardzo częste, zwłaszcza po czterdziestce, i często nie dają żadnych objawów. Problem pojawia się, gdy uciskają korzeń nerwowy: wtedy ból promieniuje z szyi do barku, ramienia, czasem do palców, z drętwieniem lub osłabieniem. Przy takich objawach masaż karku nie jest pierwszym krokiem. Najpierw potrzebna jest diagnoza, a potem plan leczenia, często z ćwiczeniami pod okiem fizjoterapeuty. Masaż mięśni wokół łopatki i barku bywa pomocny, ale nie powinien nasilać objawów z nerwu.

Po wypadku samochodowym: kiedy można?

Uraz typu „smagnięcie biczem”, czyli gwałtowne odgięcie i przygięcie szyi, zdarza się najczęściej przy najechaniu na tył samochodu. Ból i sztywność karku mogą pojawić się dopiero po kilku godzinach, a nawet następnego dnia. Po każdym takim zdarzeniu najpierw potrzebna jest ocena lekarza, który wykluczy uszkodzenie kości czy więzadeł. W pierwszych dniach masażu karku się nie wykonuje. Później, gdy lekarz nie widzi przeciwwskazań, łagodny masaż mięśni karku i barków bywa pomocny w powrocie do sprawności, zwykle razem z ćwiczeniami zaleconymi przez fizjoterapeutę. Ważne jest stopniowanie: najpierw delikatnie, potem, w miarę poprawy, z większym naciskiem.

Szyja u osób starszych

Z wiekiem w kręgosłupie szyjnym częściej pojawiają się zmiany zwyrodnieniowe, a w tętnicach blaszki miażdżycowe. Mięśnie karku mogą być mniej elastyczne, a ruchy głową ograniczone. U osób starszych masaż karku jest więc szczególnie spokojny, bez rozciągania w skrajnych zakresach i bez ucisku z przodu szyi. Zawroty głowy przy odchylaniu głowy do tyłu, na przykład przy wieszaniu firanek, to objaw, o którym warto powiedzieć lekarzowi i terapeutce.

Przeczytaj: Jakich miejsc nie należy masować?

Co powiedzieć terapeutce o szyi?

Przed masażem karku przekaż kilka informacji: od kiedy boli, czy był uraz, czy ból promieniuje do ręki, czy drętwieją palce, czy masz zawroty głowy przy ruchach, czy chorujesz na RZS, osteoporozę, choroby tarczycy lub naczyń, czy przeszłaś operację szyi. Jeśli masz wyniki badań, na przykład opis rezonansu czy zdjęcia rentgenowskiego, weź je ze sobą. Te informacje pozwalają terapeutce zdecydować, jak masować albo czy najpierw odesłać Cię do lekarza.

Jak wygląda bezpieczny masaż karku w gabinecie?

Bezpieczny masaż karku odbywa się zwykle w leżeniu na brzuchu, z twarzą w otworze leżanki, albo na plecach, z głową podpartą na poduszce lub dłoniach terapeutki. Terapeutka pracuje na mięśniach karku, barków i wokół łopatek: ugniata, rozciera, głaszcze. Nie wykonuje gwałtownych skrętów ani „strzelania”. Jeśli rozciąga mięśnie, robi to powoli, w zakresie, który jest dla Ciebie komfortowy, i pyta o odczucia. Przód szyi jest tylko głaskany.
Przy każdym zabiegu obowiązuje zasada: jeśli w trakcie pojawia się zawrót głowy, mrowienie rąk, nudności czy zaburzenia widzenia, masaż karku natychmiast się przerywa.

Bezpieczny automasaż karku na co dzień

Przy zwykłym napięciu karku, bez objawów alarmowych, prosty automasaż może przynieść ulgę między wizytami.

1. Ułóż się wygodnie. Usiądź prosto, z łokciami opartymi o stół, albo połóż się na plecach.
2. Barki. Prawą dłonią chwyć mięsień na lewym barku, między szyją a ramieniem, i ugniataj go spokojnie przez minutę. Zmień stronę.
3. Kark z tyłu. Opuszkami palców obu dłoni wykonuj małe kółka po obu stronach kręgosłupa szyjnego, od dołu w stronę czaszki. Nie uciskaj samego kręgosłupa.
4. Podstawa czaszki. Delikatnie uciskaj zagłębienia pod potylicą przez kilka oddechów. Ucisk umiarkowany, nie bolesny.
5. Rozciąganie. Powoli przechyl głowę w stronę barku i pozostań tak 20–30 sekund, oddychając spokojnie. Bez szarpania, w obie strony.

Unikaj gwałtownych skrętów, „strzelania” karkiem i mocnego uciskania z przodu szyi. Jeśli automasaż wywołuje zawroty głowy lub mrowienie rąk, przerwij.

Przeczytaj: Masaż kręgosłupa na ból pleców

Skąd bierze się większość bólów karku?

W większości przypadków ból karku nie ma poważnej przyczyny. Najczęściej odpowiadają za niego długotrwała praca z wysuniętą głową, stres, który podnosi barki, zła poduszka, jednostronne noszenie torby. Mięśnie karku i barków pracują wtedy w ciągłym napięciu i zaczynają boleć. Taki ból zmienia się z pozycją, nasila po dniu przy komputerze i maleje po ruchu, ciepłym prysznicu czy masażu. To typ bólu, z którym masaż radzi sobie bardzo dobrze. Objawy alarmowe opisane wyżej zdarzają się rzadko, ale warto je znać, bo w ich przypadku liczy się czas.

„Zastałam się” rano: masaż czy poczekać?

Wiele osób zna sytuację, w której budzi się z karkiem zablokowanym w jedną stronę i nie może obrócić głowy. To zwykle ostry skurcz mięśni po nocy w niewygodnej pozycji. W pierwszej dobie lepiej sprawdza się ciepło, delikatny ruch w zakresie bez bólu i odpoczynek niż mocny masaż. Gdy ostry ból zelżeje, zwykle po jednym, dwóch dniach, łagodny masaż mięśni karku i barków przyspiesza powrót swobody ruchu. Jeśli jednak blokadzie towarzyszy gorączka, drętwienie rąk albo ból nie mija po kilku dniach, potrzebna jest konsultacja lekarska.

Przeczytaj: Czy masaż jest naprawdę zdrowy?

Ból głowy z karku

Napięte mięśnie karku i podstawy czaszki są częstą przyczyną napięciowego bólu głowy, który zaczyna się z tyłu głowy i promieniuje do czoła lub oczu, jak opaska. Masaż karku często przynosi wtedy wyraźną ulgę. Inaczej jest z bólem głowy nagłym, bardzo silnym, z wymiotami, zaburzeniami widzenia czy mowy. Taki ból nie jest wskazaniem do masażu, tylko do pilnej konsultacji.

Przeczytaj: Czy masaż może pomóc na migrenę?

Pytania, które często słyszymy

Czy przy nadciśnieniu można masować kark?

Tak, przy dobrze kontrolowanym nadciśnieniu. Masaż jest wtedy spokojny, bez ucisku z przodu szyi, a po zabiegu wstaje się powoli. Przy bardzo wysokim, nieustabilizowanym ciśnieniu najpierw lekarz.

Czy „strzelanie” karkiem szkodzi?

Pojedyncze, samoistne trzaski przy ruchu zwykle są niegroźne. Celowe, gwałtowne „strzelanie” szyją, zwłaszcza przez inną osobę, nie jest dobrym pomysłem. Lepiej rozluźnić mięśnie masażem i spokojnym rozciąganiem.

Czy po masażu karku może boleć głowa?

Czasem, zwłaszcza po pierwszym, intensywniejszym masażu bardzo napiętego karku. Zwykle mija w ciągu doby. Pomaga woda, odpoczynek i łagodniejszy nacisk przy kolejnej wizycie. Silny ból głowy z innymi objawami wymaga lekarza.

Czy w ciąży można masować kark?

Tak, to częsta prośba kobiet w ciąży. Masaż odbywa się w pozycji siedzącej lub na boku, łagodnie, od drugiego trymestru.

Masaż karku dla osób pracujących przy komputerze

To grupa, z którą pracujemy najczęściej. Typowy obraz to napięte barki, sztywny kark, ból między łopatkami i czasem ból głowy pod koniec dnia. Przy takich dolegliwościach dobrze sprawdza się seria masaży pleców i karku co tydzień przez kilka tygodni, a potem wizyty co trzy, cztery tygodnie. Sam masaż nie wystarczy, jeśli codziennie przez osiem godzin wracamy do tej samej pozycji. Dlatego razem z masażem warto zmienić ustawienie stanowiska pracy i wprowadzić krótkie przerwy na ruch. Połączenie tych dwóch rzeczy daje zwykle znacznie trwalszy efekt niż każda z nich osobno.

Codzienne nawyki dla zdrowego karku

• Ekran komputera na wysokości oczu, laptop na podstawce z osobną klawiaturą.
• Telefon unoszony do oczu zamiast pochylania głowy nad nim.
• Przerwy co 30–45 minut: kilka ruchów barkami i spokojnych przechyłów głowy.
• Poduszka, która utrzymuje szyję w linii z kręgosłupem.
• Ruch: spacer, pływanie, ćwiczenia wzmacniające mięśnie łopatek.
• Świadome rozluźnianie barków w ciągu dnia, zwłaszcza w stresie.

Masaż karku w Sansarze

Masaż karku wykonujemy najczęściej w ramach masażu klasycznego / leczniczego pleców, w wersji 30 lub 45 minut (110 zł i 150 zł). Masaże wykonują Joanna i Karolina, fizjoterapeutki. Przed masażem pytamy o urazy, choroby, zawroty głowy i drętwienia rąk. Jeśli opisane objawy sugerują problem wymagający diagnozy, powiemy o tym otwarcie i zaproponujemy masaż dopiero po konsultacji. Nie wykonujemy manipulacji kręgosłupa.

W skrócie

Masaż mięśni karku jest bezpieczny i skuteczny przy zwykłym bólu z napięcia. Wykluczony jest przy nagłym, bardzo silnym bólu szyi lub głowy, objawach neurologicznych, zawrotach głowy, drętwieniu rąk, gorączce ze sztywnością karku i po świeżym urazie. Ostrożności wymagają RZS, osteoporoza, dyskopatia z objawami z nerwów i choroby naczyń. W masażu karku nie ma miejsca na gwałtowne skręty i „strzelanie”.