Czy masaż wywołuje choroby?

„Po masażu dostałam kataru.” „Słyszałam, że masaż rozsiewa raka.” „Babcia mówiła, że od masowania nóg robią się żylaki.” Wokół masażu krąży sporo przekonań o tym, że może on wywoływać choroby. Część z nich ma ziarno prawdy, które przez lata urosło do rangi mitu, część wynika z pomylenia przyczyny ze skutkiem, a część to po prostu powtarzane z pokolenia na pokolenie opowieści. W tym artykule bierzemy dziesięć najczęściej słyszanych twierdzeń i przy każdym wyjaśniamy, skąd mogło się wziąć i jak jest naprawdę. Na końcu uczciwie opisujemy sytuacje, w których masaż rzeczywiście może przyczynić się do problemu, oraz to, jak gabinet dba o higienę, żeby nikt nie wychodził z niego z infekcją. O chorobach przewlekłych i tym, jak dostosować do nich masaż, piszemy w osobnym artykule.

Skąd biorą się takie przekonania?

Najczęściej z prostego mechanizmu: coś wydarzyło się po masażu, więc wydaje się, że przez masaż. Jeśli ktoś przyszedł na masaż w pierwszej fazie przeziębienia, a następnego dnia miał gorączkę, łatwo powiązać jedno z drugim. Jeśli u osoby z niezdiagnozowaną chorobą objawy pojawiły się po zabiegu, masaż staje się „winny”. Do tego dochodzą dawne zalecenia medyczne, które dziś zostały zmienione, ale wciąż żyją w potocznej wiedzy, oraz reklamy, które przypisują masażowi zbyt wiele, zarówno dobrego, jak i złego.
Wiedza o masażu zmieniała się też razem z medycyną. Kiedyś listy przeciwwskazań były bardzo długie i obejmowały niemal każdą chorobę przewlekłą, bo brakowało badań, które pokazałyby, jak jest naprawdę. Dziś wiemy więcej, a wiele dawnych zakazów zastąpiło podejście „masować, ale inaczej”. Niektóre stare przekonania przetrwały jednak w rozmowach, na forach i w poradach przekazywanych w rodzinie. Warto je od czasu do czasu skonfrontować z aktualną wiedzą.

Mit 1: „Masaż rozsiewa raka”

Skąd się wziął: przez lata uważano, że skoro masaż zwiększa przepływ krwi i chłonki, może „rozprowadzać” komórki nowotworowe po organizmie. Choroba nowotworowa bywała na listach bezwzględnych przeciwwskazań.
Jak jest naprawdę: nie ma dowodów, że masaż powoduje przerzuty¹. Przerzuty powstają w wyniku złożonych procesów biologicznych, a krew i chłonka krążą przez cały czas, także podczas zwykłego ruchu. Łagodny, odpowiednio dostosowany masaż jest dziś stosowany w opiece nad osobami chorymi na nowotwory jako wsparcie samopoczucia. Wymaga jednak ostrożności: omijania okolic guza, skóry napromienianej, portów naczyniowych, uwagi przy niskiej liczbie płytek krwi i zgody lekarza prowadzącego.

Mit 2: „Masaż powoduje zakrzepy”

Skąd się wziął: z prawdziwego zagrożenia, które zostało źle zrozumiane.
Jak jest naprawdę: masaż nie powoduje powstawania zakrzepów u zdrowej osoby. Problem pojawia się, gdy zakrzep już istnieje, na przykład w żyłach łydki po długiej podróży czy operacji, a ktoś mocno masuje tę okolicę. Wtedy istnieje ryzyko, że fragment skrzepliny się oderwie. Dlatego obrzęk jednej łydki z bólem, zaczerwienieniem i ociepleniem jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do masażu i powodem do pilnej wizyty u lekarza.

Mit 3: „Po masażu łatwo się przeziębić”

Skąd się wziął: po masażu ciało jest rozgrzane i rozluźnione, a potem wychodzimy na zimne powietrze. Zdarza się też, że ktoś przychodzi na masaż z rozwijającą się infekcją.
Jak jest naprawdę: przeziębienie wywołują wirusy, a nie masaż czy chłód sam w sobie. Jeśli infekcja pojawia się dzień po masażu, najczęściej rozwijała się już wcześniej. Warto po masażu ubrać się ciepło, bo wychłodzenie jest po prostu nieprzyjemne, ale nie jest przyczyną choroby.

Mit 4: „Po masażu choruję, bo wychodzą toksyny”

Skąd się wziął: z popularnej, ale nieprawdziwej koncepcji, że masaż „uwalnia toksyny” z mięśni, które potem krążą po organizmie i wywołują złe samopoczucie, czasem nazywane „kryzysem oczyszczania”.
Jak jest naprawdę: nie ma dowodów, że masaż uwalnia toksyny wywołujące chorobę. Złe samopoczucie po masażu, takie jak ból głowy, zmęczenie czy bolesność mięśni, ma inne wyjaśnienia: intensywność zabiegu, odwodnienie, spadek ciśnienia, reakcja na mocny nacisk. Zwykle mija w ciągu doby.

Przeczytaj: Dlaczego po masażu czujesz się źle?

Mit 5: „Masaż może wywołać przepuklinę dysku”

Skąd się wziął: z obaw związanych z bólem kręgosłupa i gwałtownymi technikami.
Jak jest naprawdę: masaż mięśni pleców nie wywołuje przepukliny dysku. Przepuklina powstaje w wyniku zmian w krążku międzykręgowym, często przy dźwiganiu czy nagłym ruchu, na tle wieloletnich przeciążeń. Ostrożności wymagają natomiast osoby, które już mają przepuklinę z objawami z nerwów, takimi jak drętwienie czy osłabienie nogi. U nich masaż musi być łagodny i najlepiej uzgodniony z lekarzem, a gwałtowne manipulacje są niewskazane.

Mit 6: „Masaż szkodzi sercu”

Skąd się wziął: masaż zwiększa krążenie, więc wydaje się, że obciąża serce.
Jak jest naprawdę: u zdrowej osoby masaż raczej wycisza pracę serca niż ją przyspiesza. Bezpośrednio po masażu tętno i ciśnienie często nieznacznie spadają. Przy chorobach serca, takich jak niewydolność serca, świeży zawał czy zaburzenia rytmu, masaż wymaga ostrożności i zgody lekarza, bo przesunięcie płynów i zmiany ciśnienia mogą być dla chorego serca obciążeniem.

Mit 7: „Masaż w ciąży może wywołać poronienie”

Skąd się wziął: z naturalnej troski o ciążę i z tradycyjnych przekonań o „zakazanych punktach”.
Jak jest naprawdę: nie ma dowodów, że łagodny masaż wywołuje poronienie. Poronienia zdarzają się niestety dość często, dotyczą około 15 na 100 rozpoznanych ciąż², a masaż nie należy do znanych czynników ryzyka. Mimo to wiele gabinetów, w tym nasz, proponuje masaż w ciąży od drugiego trymestru, w łagodnej formie, bez masażu brzucha i po rozmowie o przebiegu ciąży. To ostrożność, a nie potwierdzone ryzyko.

Mit 8: „Od masowania nóg robią się żylaki”

Skąd się wziął: z obserwacji, że masowanie żylaków jest niewskazane.
Jak jest naprawdę: masaż nie powoduje żylaków. Żylaki powstają na skutek osłabienia ścian i zastawek żył, mają związek z genetyką, ciążą, długim staniem, nadwagą i wiekiem. Prawdą jest natomiast, że istniejących żylaków nie należy masować mocno ani bezpośrednio. Delikatny masaż limfatyczny prowadzony w stronę serca często przynosi ulgę przy ciężkich nogach.

Mit 9: „Masaż wywołuje migrenę”

Skąd się wziął: część osób rzeczywiście dostaje bólu głowy po masażu.
Jak jest naprawdę: masaż nie powoduje migreny jako choroby. Może jednak u osób z migreną być jednym z czynników wywołujących napad, podobnie jak zmiana rytmu dnia, odwodnienie, głód czy silne zapachy. Z kolei napięciowy ból głowy często maleje po masażu karku. Jeśli po masażu regularnie pojawia się ból głowy, warto zmniejszyć intensywność pracy na karku, unikać intensywnych zapachów i pamiętać o piciu wody.

Przeczytaj: Czy masaż może pomóc na migrenę?

Mit 10: „W gabinecie masażu można się czymś zarazić”

Skąd się wziął: to akurat przekonanie z dużym ziarnem prawdy.
Jak jest naprawdę: w każdym miejscu, w którym ludzie mają bliski kontakt, możliwe jest przeniesienie infekcji, jeśli nie dba się o higienę. Dlatego w profesjonalnym gabinecie obowiązują jasne zasady: świeże ręczniki i podkłady dla każdej osoby, jednorazowa bielizna, mycie i dezynfekcja rąk przed i po każdym masażu, dezynfekcja stołu i powierzchni, osobne oleje lub dozowniki, które zapobiegają zanieczyszczeniu. Druga strona to klienci: przy infekcji, zakażeniu skóry czy grzybicy wizytę się przekłada.

Przeczytaj: Czy masaż powoduje choroby?

Mit 11: „Masaż przy nadciśnieniu może wywołać udar”

Skąd się wziął: z obaw, że masaż „podnosi ciśnienie”.
Jak jest naprawdę: u większości osób masaż raczej obniża ciśnienie na krótko³ niż je podnosi. Przy dobrze kontrolowanym nadciśnieniu masaż jest bezpieczny, choć warto unikać bardzo gorących rytuałów i wstawać po zabiegu powoli. Przy bardzo wysokim, nieleczonym ciśnieniu najpierw potrzebny jest lekarz, ale nie dlatego, że masaż wywoła udar, tylko dlatego, że takie ciśnienie samo w sobie jest groźne.

Przeczytaj: Czy ciśnienie krwi rośnie po masażu?

Mit 12: „Masaż brzucha psuje pracę jelit”

Skąd się wziął: z dyskomfortu, który czasem pojawia się po masażu brzucha na pełny żołądek.
Jak jest naprawdę: łagodny masaż brzucha jest często stosowany jako sposób wspierania pracy jelit, na przykład przy zaparciach. Nie wykonuje się go jednak tuż po posiłku, przy ostrych bólach brzucha o nieznanej przyczynie, w ciąży ani w zaostrzeniu chorób zapalnych jelit.

Mit 13: „Masaż szkodzi osobom z cukrzycą”

Skąd się wziął: z ostrożności przy masażu stóp osób z cukrzycą.
Jak jest naprawdę: masaż nie szkodzi cukrzycy. Wymaga jednak uwagi: przy uszkodzeniu nerwów w stopach osoba może nie czuć zbyt mocnego nacisku czy otarcia, a u osób przyjmujących insulinę masaż może sprzyjać spadkowi poziomu cukru. Dlatego warto nie przychodzić na czczo i mieć przy sobie coś słodkiego.

Jak odróżnić zbieg okoliczności od skutku masażu?

Kilka pytań pomaga ocenić, czy objaw po masażu ma z nim związek. Kiedy dokładnie się pojawił: w trakcie, zaraz po, czy kilka dni później? Objawy, które pojawiają się w trakcie lub zaraz po zabiegu, takie jak zawrót głowy, bolesność mięśni czy podrażnienie skóry, częściej mają związek z masażem. Objawy, które pojawiają się po kilku dniach, takie jak gorączka czy katar, zwykle mają inną przyczynę. Czy objaw dotyczy miejsca masowanego? Siniak na udzie po masażu ud raczej wynika z nacisku, ale ból brzucha po masażu pleców już niekoniecznie. Czy podobny objaw pojawiał się wcześniej bez masażu? Jeśli tak, masaż był najpewniej tylko zbiegiem okoliczności.
Przy wątpliwościach najlepiej opisać sytuację terapeutce, a przy niepokojących objawach lekarzowi.

Dlaczego mity szkodzą?

Mity o masażu działają w dwie strony. Z jednej strony odstraszają osoby, którym masaż mógłby pomóc: seniorów, kobiety w ciąży, osoby po leczeniu onkologicznym, osoby z cukrzycą czy nadciśnieniem. Z drugiej strony przesłaniają realne zagrożenia. Ktoś, kto boi się, że masaż „rozsieje raka”, może jednocześnie nie wiedzieć, że obrzęku łydki z bólem nie wolno masować. Dlatego warto znać fakty: wtedy łatwiej korzystać z masażu bez lęku i bez ryzyka.

Wszystkie mity w jednej tabeli

Kiedy masaż naprawdę może przyczynić się do problemu?

Uczciwie trzeba powiedzieć, że masaż nie jest obojętny dla organizmu. Może przyczynić się do problemu w trzech sytuacjach.

1. Gdy zignorowano przeciwwskazanie: niezdiagnozowaną zakrzepicę, gorączkę, świeży uraz, zakażenie skóry.
2. Gdy technika była zbyt gwałtowna lub zbyt mocna: manipulacje szyi, bardzo mocny ucisk przy osteoporozie czy lekach przeciwkrzepliwych.
3. Gdy osoba wykonująca masaż nie ma przygotowania i nie rozpoznaje sygnałów ostrzegawczych.

We wszystkich tych przypadkach to nie masaż jako taki „wywołuje chorobę”, tylko nieodpowiedni masaż w nieodpowiednim momencie. Dlatego tak ważna jest rozmowa o zdrowiu i wybór wykształconego terapeuty.

Przeczytaj: Jakie są skutki uboczne masażu?

Higiena w Sansarze

W naszym gabinecie każda osoba dostaje świeże ręczniki i podkłady, a na miejscu czeka jednorazowa bielizna. Terapeutki myją i dezynfekują ręce przed i po każdym masażu, a stół i powierzchnie są dezynfekowane między wizytami. Między wizytami zostawiamy przerwę, która pozwala spokojnie przygotować stanowisko. Prosimy też, żeby przy infekcji, gorączce czy zakażeniu skóry przełożyć wizytę. Można to zrobić bezpłatnie do 24 godzin przed terminem, a w nagłej sytuacji wystarczy zadzwonić.

Masaż domowy: gdzie leży realne ryzyko?

W domu, bez wiedzy o przeciwwskazaniach, łatwiej o sytuacje, w których masaż może zaszkodzić. Najczęstsze to masowanie obrzękniętej, bolesnej łydki, która może kryć zakrzepicę, mocne uciskanie przodu szyi, masowanie świeżego urazu z obrzękiem i silny nacisk u osoby starszej z kruchymi kośćmi. Żadna z tych sytuacji nie oznacza, że domowy masaż jest groźny. Wystarczy unikać tych kilku rzeczy, masować spokojnie duże mięśnie i przy niepokojących objawach odesłać bliską osobę do lekarza zamiast „rozmasowywać” problem.

Przeczytaj: Gdzie na ciele absolutnie nie wolno robić masażu?

Co możesz zrobić Ty?

• Nie przychodź na masaż z infekcją, gorączką ani zakażeniem skóry.
• Powiedz o chorobach, lekach, ciąży i niepokojących objawach.
• Zgłoś obrzęk, ból i zaczerwienienie łydki lekarzowi, zanim pójdziesz na masaż.
• Wybieraj gabinety, w których przed masażem pyta się o zdrowie.
• Jeśli po masażu dzieje się coś niepokojącego, skontaktuj się z gabinetem lub lekarzem.

W skrócie

Masaż nie wywołuje raka, zakrzepów, przeziębień, przepukliny, żylaków ani chorób serca. Może jednak zaszkodzić, jeśli wykona się go mimo przeciwwskazań, zbyt gwałtownie albo bez przygotowania. Większość „chorób po masażu” to zbieg okoliczności lub przejściowa reakcja organizmu. Higiena w gabinecie i rozmowa o zdrowiu przed zabiegiem zapobiegają realnym zagrożeniom. Masaże wykonują u nas Joanna i Karolina, fizjoterapeutki, w gabinecie przy ul. 5 Lipca 46 w Szczecinie.